İSA YUSUF ALPTEKİN’İN HUSUSİ ARŞİV BELGELERİNE GÖRE DOĞU TÜRKİSTANLI BİR TARİHÇİ: POLAT KADİR TURFANÎ (1919-26 AĞUSTOS 1970)

Authors : Elif Altun

Pages : 1-24

Doi:10.46400/uygur.1789410

View : 228 | Download : 235

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Polat Kadir Turfanî’nin hayat hikâyesi, Doğu Türkistan siyasi tarihinin bireysel sınırlarını aşarak kolektif bir mücadelenin yansımasına dönüşmektedir. 1949 yılında başlayan hicret sürecinde İsa Yusuf Alptekin’in yanında yer alması, kişisel bir tercihten ziyade, bir dava bilincinin ifadesidir. Bu yönüyle Turfanî’nin biyografisi, Doğu Türkistan diasporasının entelektüel, zihinsel ve ideolojik inşa süreçlerine ışık tutmaktadır. 1948’de Urumçi’de yayımladığı Ülke Tarihi adlı eser, yalnızca tarihî bir anlatı değil; dönemin aydınlarının millî kimlik oluşturma ve tarih yazımı konusundaki entelektüel gayretini yansıtan özgün bir kaynak niteliği taşımaktadır. Eserin günümüzde dahi temel bir başvuru kaynağı olarak kabul edilmesi, Turfanî’nin tarihsel olaylara sistematik ve metodolojik bir yaklaşım geliştirdiğini göstermektedir. Arşiv belgeleri, onun Türkiye’deki döneminde yalnızca akademik üretimle yetinmeyip Doğu Türkistan meselesini uluslararası alanda görünür kılmak adına yoğun çaba sarf ettiğini ortaya koymaktadır. İsa Yusuf Alptekin ile ilişkisi, geleneksel hoca-talebe sınırlarını aşarak fikir, siyaset ve mücadele ekseninde şekillenen bir dava ortaklığına dönüşmüştür. Öte yandan, ailesini Türkiye’ye getirememesi, Turfanî’nin kişisel yaşamında derin bir kırılma yaratmış; bu durum, Doğu Türkistan diasporasının ortak trajedisinin sembolik bir yansıması olmuştur. Dolayısıyla Turfanî’nin biyografisi, sürgün ve diaspora çalışmalarında dikkate değer bir örnek teşkil etmektedir. Araştırma, nitel yöntemsel bir çerçeveyle yapılandırılmıştır. İlk aşamada gerçekleştirilen literatür taramasıyla Turfanî hakkında mevcut sınırlı çalışmalar tespit edilmiş, özellikle Prof. Dr. Ömer Kul’un çeviri ve ön sözündeki biyografik veriler temel alınmıştır. İkinci aşamada, İsa Yusuf Alptekin’in dijitalleştirilen özel arşivindeki Turfanî’ye dair yazışmalar, notlar ve belgeler sistematik biçimde tasnif edilmiştir. Son aşamada ise doküman analizi yöntemiyle elde edilen veriler tarihsel bağlamda değerlendirilmiş, literatür bulguları ile karşılaştırılarak yeni yorumlara ulaşılmıştır. Bu bütüncül yaklaşım hem biyografik verilerin doğrulanmasına hem de Turfanî’nin Doğu Türkistan davasındaki tarihsel konumunun derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlamıştır.
Keywords : Polat Kadir Turfanî, Doğu Türkistan, Göç, Türkiye, İstanbul Üniversitesi

ORIGINAL ARTICLE URL