Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklarda Vestibüler Fonksiyonların Objektif Değerlendirilmesi: Sistematik Bir Derleme

Authors : Banu Baş, Bayram Güven, Beyza Sarıyıldız

Pages : 144-162

Doi:10.46971/ausbid.1712689

View : 38 | Download : 74

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Review Paper

Abstract :Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklarda vestibüler, propriyoseptif, taktil, görsel ve işitsel duyusal işlemleme bozuklukları sıklıkla görülmekte ve bu durum günlük yaşam aktivitelerini olumsuz etkileyebilmektedir. Vestibüler sistemden gelen duyusal bilgi; denge, göz hareketleri, postüral kontrol ve uzaysal farkındalık için kritik öneme sahiptir. Bu sistematik derleme, otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda vestibüler fonksiyonların objektif ölçüm yöntemleriyle değerlendirildiği 2000–2025 yılları arasındaki çalışmaları kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. PRISMA yönergelerine uygun olarak Web of Science ve PubMed veri tabanları “autism”, “vestibular” ve “children” anahtar kelimeleri kullanılarak taranmış, belirtilen yıllar arasında yayımlanan ve vestibüler fonksiyonları objektif yöntemlerle değerlendiren İngilizce çalışmalar dahil edilmiştir. Seçilen çalışmalar iki bağımsız araştırmacı tarafından değerlendirilmiş ve metodolojik kalite Newcastle-Ottawa Ölçeği kullanılarak incelenmiştir. Bulgular, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların vestibüler sistem işlevselliğinde bazı alanlarda tipik gelişim gösteren akranlarıyla benzerlikler sergilerken, diğer alanlarda belirgin farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Rotasyonel vestibülo-oküler refleks testlerinde çelişkili sonuçlar bildirilmiş; bazı çalışmalarda refleks kazancında artış ve düzensiz göz hareketleri gözlemlenirken, bazılarında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Video head impulse testleri yüksek frekanslı yarım daire kanalı fonksiyonunun çoğunlukla korunduğunu gösterirken, fonksiyonel head impulse testleri vestibülo-oküler refleks fonksiyonunda bozulmaya işaret etmiştir. Vestibüler uyarılmış miyojenik potansiyel testleri otolit fonksiyonları açısından tutarsız sonuçlar sunmuştur. Göz hareketi değerlendirmelerinde sakkadik latansın arttığı, denge ve postüral kontrol değerlendirmelerinde ise özellikle görsel ipuçları ortadan kaldırıldığında postüral kontrol güçlüklerinin belirginleştiği bildirilmiştir. Sonuç olarak, otizm spektrum bozukluğunda vestibüler fonksiyonlar heterojen bir doğa sergilemekte olup, bu farklılıklar otizm spektrum bozukluğunun alt gruplarındaki değişkenliklerle ilişkili olabilir. Vestibüler değerlendirme ve müdahale uygulamaları, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda denge, motor planlama, koordinasyon ve duyusal modülasyon becerilerinin desteklenmesinde umut vaat eden bir alan olarak görülmektedir. Vestibüler sistemin objektif değerlendirilmesi, otizm spektrum bozukluğunun patofizyolojisinin daha iyi anlaşılmasına, erken tanı biyobelirteçlerinin geliştirilmesine ve kanıta dayalı tedavi yaklaşımlarının oluşturulmasına katkı sağlama potansiyeline sahiptir.
Keywords : Denge, otizm spektrum bozukluğu, postüral kontrol, vestibüler fonksiyon

ORIGINAL ARTICLE URL