TÜRKİYE’DE GÖLGE KABİNE UYGULAMASI ÖNÜNDEKİ ZORLUKLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Authors : Kazım Başaran
Pages : 143-162
Doi:10.47136/asbuhfd.1669581
View : 59 | Download : 54
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Gölge kabine uygulaması İngiltere’de parlamenter hükümet sistemi içinde fiili olarak ortaya çıkarak benimsenmiş ve sonrasında düzenlemeye tabi tutulmuş bir kurumdur. İngiltere’de ortaya çıkan bu uygulama İngiliz Milletler Topluluğu üyesi Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada gibi ülkelerde de uygulanmaktadır. Gölge kabine, hükümetin politika ve uygulamalarını eleştirme, onlara alternatif politikalar üreterek halkı ikna etme ve alternatif kabineyi göreve hazırlama işlevine sahiptir. Kuvvetler ayrılığının tüm hükümet sistemlerinde öneminin azaldığı ve yürütmenin ön plana çıktığı düşünüldüğünde gölge kabinenin hükümetin denetimi konusunda rolü önemli hale gelmiştir. Türkiye’de 2017 anayasa değişiklikleri ile cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ortaya çıkmıştır. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, Türkiye’ye özgü bir başkanlık sistemi olarak ifade edilmekte olup cumhurbaşkanının partisi ile ilişkisinin sürmesi ve parti disiplini gibi nedenlerle yasama üzerindeki etkisinin devam etmesi sebebiyle sert kuvvetler ayrılığından uzaklaşmaktadır. Bununla birlikte cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, parlamenter sistemdeki denetim mekanizmalarının birçoğuna sahip değildir. Dolayısıyla hükümetin denetlenmesinde muhalefete önemli görev düşmektedir. Bu sebeple 11 Kasım 2023 tarihinde ana muhalefet partisi gölge kabinesini ilan etmiştir. Bu noktada Türkiye’de gölge kabine uygulamasının gerekleri ve uygulamadaki zorlukların ortaya koyularak siyasal sistem tarafından benimsenip benimsenemeyeceğinin tartışılması önemli hale gelmektedir. Çalışma, gölge kabine uygulamasının kurumsal ve kavramsal özelliklerini tespit ederek, Türkiye’de uygulanabilirliğini tartışıp, bu konuda öneriler getirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrulta ilk bölümde gölge kabine uygulamasının özellikleri ve işlevi ele alınmış ardından uygulamadaki örnekler incelenmiştir. İkinci bölümde ise Türkiye’deki cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde gölge kabine uygulamasının gerekleri ve zorlukları ortaya koyulmuştur. Son olarak cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin gölge kabinene uygulaması bakımından dezavantajlı bir yapıya sahip olmasına rağmen sisteme uygun düştüğü ölçüde hukuki ve mali düzenlemeler yapılarak gölge kabine uygulamasının benimsenmesinin faydalı olacağı vurgulanmıştır.
Keywords : Gölge Kabine, Gölge Bakan, Hükümet, Muhalefet, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

ORIGINAL ARTICLE URL