Büyük Selçukludan Osmanlıya İntikal Eden Tasavvuf Geleneği (Gazâlî’den Akşemseddin Hazretleri’ne)

Authors : Ahmet Ocak
Pages : 1314-1342
Doi:10.24186/vakanuvis.1458467
View : 114 | Download : 131
Publication Date : 2024-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Selçuklular, tarih sahnesine çıktıktan sonra sadece Sünnî İslâm dünyasının siyasî ve askerî lideri olmakla kalmamış; oluşturdukları ilmî ve fikrî yapı ile sonraki dönemler için de belirleyici olmuşlardır. Selçuklular döneminde oluşan tasavvuf anlayışı da bunlardan biridir. Selçuklular açtıkları medreselerle Sünnî İslâm düşüncesinin gelişmesine hizmet ederken, aynı paralelde olan Sünnî tasavvuf anlayışına da desteklemişlerdir. es-Sülemî, Kuşeyrî, Gazâlî es-Sühreverdî gibi dönemin sûfîleri tarafından başlatılan bu anlayış Şiî, Râfızî ve sapkın görüşlere karşı büyük başarı elde etmiştir. Selçuklular döneminde başlayan bu düşünce sistemleşerek sonraki dönemlere kadar devam etmiştir. Özellikle İmam Gazâlî, Ahmed Gazâlî ve es-Sühreverdî yoluyla devam eden bu anlayış onların halifeleri tarafından devam ettirilerek Safiyyüddîn-i Erdebîlî, Hamîdüddin Aksarâyî ve Hacı Bayrâm-ı Velî yoluyla Akşemseddin Hazretleri’ne kadar ulaşmıştır. Bahsedilen sûfîler bir taraftan içinde bulundukları toplumun manevî yönden eğitilmesini sağlarken, diğer taraftan toplum bütünlüğünü korumuşlardır. Toplumda ortak hassasiyetlerin gelişmesini sağlayıp, ayrılıkçı ve yıkıcı fikirlerin yeşermesine izin vermemişlerdir. Bu durum, Selçuklular’dan başlayarak Osmanlılar dönemine kadar gelen Kur’an ve sünnete bağlı tasavvuf anlayışının temel karakteri olarak devam etmiştir. Selçuklular’la birlikte başlayıp gelişen bu anlayış bir taraftan Sünnî İslâm’ın sapkın fikirlere karşı korunmasını sağlarken, diğer taraftan devletin temel misyonunuyla da paralellik arz ettiği için devleti yıkıcı ve bölücü fikirlere karşı korumada bir kalkan vazifesi görmüştür. Selçuklular’da Gazâlî ile başlayan bu düşünce, Osmanlılar’da Hacı Bayrâm-ı Velî ve Akşemseddin Hazretleri çizgisiyle devam ettirilmiş, böylece Sünnî anlayış doğrultusunda gelişen bu tasavvuf anlayışı aynı zamanda devletin yanında yer alarak onu sapkın fikirlere karşı koruma görevi üstlenmiştir.
Keywords : Selçuklular, Tasavvuf, Gazâlî, Safiyyüddîn i Erdebîlî, Akşemseddin

ORIGINAL ARTICLE URL