Celâyirliler Dönemi Müesseselerinden Bağdat Mercâniye Medresesi ve Vakıflarının Kitabeleri: Metin, Çeviri, İnceleme

Authors : Abdulhamit Dündar

Pages : 33-58

Doi:10.16971/vakiflar.1589217

View : 153 | Download : 217

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Celâyirliler hanedanının kurucusu Şeyh Hasan ve oğlu Şeyh Üveys döneminde Bağdat valisi olarak görev yapan Emînüddîn Mercân tarafından 758/1357 yılında Bağdat’ın doğu yakasında inşa ettirilen Mercâniye Medresesi’nde ve mevkûfâtından olan Mercân Han’da (Örtme Han) tespit edilen kitabelerin Arapça metinlerinin deşifresini ve Türkçe çevirisini içermektedir. Çalışma kapsamında medrese ve vakıfların ortaya çıktığı tarihî ve siyasî zemini ortaya koymak amacıyla, vâkıfın menşei, Celâyirliler hanedanıyla ilişkisi ve Celâyirli yönetimine karşı isyanı gibi konulara temas edilmektedir. Bu tarihsel çerçeveyi, medresenin mimarî yapısı ile mevkûfatın tespiti ve tasnifine ilişkin değerlendirilme takip etmektedir. Medrese ve han kitabelerinin tespiti, Arapça metinlerinin deşifre edilmesi, epigrafik yöntemlerle tenkitli neşrinin yapılması ve ortaya çıkan metnin tarihi değerinin ortaya konulması çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. 7/14. yüzyıl celî sülüs hattının nadir örneklerini muhafaza eden kitabelerin neşri, hat sanatı tarihi araştırmaları için de önemli bir referans noktası oluşturmaktadır. Safevîler dönemine ait han kitabesi ile Osmanlı dönemindeki tamirini belgeleyen tecdit kitabesi ise kurumların zaman içindeki dönüşümünü birinci elden malzeme üzerinden takip etme imkânı sunmaktadır. Bu çerçevede, çalışma ortaçağ İslâm epigrafisi ile vakıf, mimarî ve şehir tarihine önemli katkılar sağlayan bir inceleme niteliği taşımaktadır.
Keywords : Bağdat, Mercâniye Medresesi, Mercân b. Abdullah, Celâyirliler

ORIGINAL ARTICLE URL