İbazî el-Kindî en-Nizvânî ve el-Cevheru’l-muktasar Adlı Eseri Üzerine

Authors : Metin Yıldız

Pages : 186-202

Doi:10.54893/vanid.1752775

View : 152 | Download : 238

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm düşüncesinde kronolojik olarak teşekkül eden ilk kelâm ekolleri arasında yer alan Hariciliğin İbâziyye kolu birçok konuyu diğer Haricî fırkalardan farklı ve daha ılımlı bir şekilde yorumlayarak günümüze kadar varlığını koruyabilmiş tek fırkadır. İbâziyye’nin ismini kendisinden aldığı Abdullah b. İbâz’dan itibaren birçok kelâm âliminin eserleri günümüze kadar gelmiştir. Bu çalışmada araştırma konusu edindiğimiz el-Kindî en-Nizvânî (ö. 557/1162) günümüz Uman sınırları içerisinde yer alan Nizvâ şehrinde doğmuş ve yaşamış İbâzî bir âlimdir. Erken yaşta ilim hayatına başlayan el-Kindî en-Nizvânî daha yirmi beş yaşlarındayken hocasına reddiye yazacak seviyeye ulaşmıştır. İlim hayatına etkin bir şekilde katıldığı gibi dönemin siyasî ortamında da bilfiil yer almıştır. Eserleri günümüze kadar ulaşan erken dönem İbâzî kelâmcıları arasında yer alan el-Kindî en-Nizvânî, fıkıh, usûlü’l-fıkh, tarih ve fırak gibi alanlarda mâhir olduğu gibi dakîku’l-kelâm ve celîlu’l-kelâm alanlarında da velûd ve mâhir bir âlimdir. Onun el-Cevheru’l-muktasar ‘ı İbâziyye’de kelâmın dakîk konularını sistematik bir şekilde içeren ve günümüze kadar gelen erken dönem özgün eserlerden birisidir. el-Kindî en-Nizvânî bu eserinde âlem, âlemin unsurları olan cevher, araz ve cisim gibi dakîku’l-kelâm konularını detaylı bir şekilde ele almıştır. Yine bu eserinde iman, İslâm, şirk, küfür, tekfir, tevhid, dinin esasları, Kur’an’ın mu’cizevî özelliği, insan fiilleri, nübüvvet, Şiâ’nın imâmet teorisine yönelik eleştiriler, Nehrevân ehlinin durumu, kime Ehl-i sünnet isminin verileceği, İbâziyye’nin din anlayışını takip edenlerin ahiretteki durumları vb. celîlü’l-kelâm konularına da değinmektedir. Çalışmamızda erken dönem İbâzî kelâmcılarından el-Kindî en-Nizvânî ve onun el-Cevheru’l-muktasar adlı eserinin İbâziyye’deki yeri ve bilhassa Kelâm ilmindeki önemi ele alınacaktır. Bu çalışmadaki amacımız İslâm’ın erken döneminde yaşamış ve genişçe bir müellefatı günümüze ulaşmış el-Kindî en-Nizvânînn İbâziyye’deki konumunu ve onun el-Cevheru’l-muktasar adlı eserinin başta dakîku’l-kelâm olmak üzere celîlu’l-kelâm’daki yerini ortaya koymaktır. İbâziyye’nin çağdaş araştırmalarda Mu’tezile, Eş’ariyye, Mâtüridiyye ve Şia ekollerine nazaran yeterli derecede çalışılmadığını söylemek mümkündür. Bu araştırmada el-Kindî en-Nizvânî ve onun el-Cevheru’l-muktasar adlı eserinin önemini ortaya koyularak bu alana bir katkıda bulunulmaya çalışılacaktır. Bu yönüyle bu çalışmanın İbâziyye ve bilhassa el-Kindî en-Nizvânî ve onun el-Cevheru’l-muktasar adlı eseri hakkında yeni çalışmaların yapılmasına katkı sunması umulmaktadır.
Keywords : el-Kindî en-Nizvânî, el-Cevheru’l-muktasar, İbâziyye, Kelâm, Dakîku’l-kelâm, Celîlü’l-kelâm

ORIGINAL ARTICLE URL