Siyer Araştırmaları İçin Yapay Zekâ Etik Belgesi Oluşturma İmkânı

Authors : Abdulaziz Kıranşal
Pages : 32-56
Doi:10.54893/vanid.1758112
View : 714 | Download : 563
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, yapay zekâ teknolojilerinin siyer araştırmalarına entegrasyonu sürecinde ortaya çıkan etik sorunları inceleyerek, kapsamlı bir etik belge oluşturulmasının gerekliliğini tartışmaktadır. Dijital beşerî bilimlerin gelişimiyle birlikte Hz. Peygamber’in hayatına dair klasik kaynaklar, çeviri sistemleri, doğal dil işleme (NLP), makine öğrenimi (ML), simülasyon ve görselleştirme teknikleriyle analiz edilebilir hâle gelmiştir. Ancak bu süreçte, Hz. Peygamber’in mânevî konumunun sıradanlaştırılması, risaletin göz ardı edilmesi ve siyerin tarihsel bir anlatıya indirgenmesi gibi ciddi epistemolojik ve ahlâkî riskler ortaya çıkmaktadır. Özellikle transhümanist felsefenin bilgi anlayışına dayanan yapay zekâ sistemlerinin, Hz. Peygamber’in hayatını incelemesi dolayısıyla vahiyle doğrudan bağlantılı bir disiplin olan siyer ile çelişen sonuçlar üretebilme ihtimali vurgulanmaktadır. Bunun yanında, klasik siyer metinlerinin dijitalleştirilmesi sürecinde oluşabilecek veri temsiliyet sorunları, algoritmik önyargı, bağlam dışı çeviri hataları ve mezhepsel yönelimler gibi riskler de detaylı şekilde analiz edilmiştir. Çalışma, bu sorunlara karşı guardrail denetim algoritmaları, RAG tabanlı şeffaflık modelleri ve Ara-TEaR destekli çeviri sistemleri gibi teknik çözümler sunmaktadır. Ayrıca siyer disiplinine özgü ilkelere dayalı, İslamî kaynaklarla uyumlu, bilimsel ve etik denetimi önceleyen bir yapay zekâ etik belgesinin oluşturulması vurgulanmaktadır. Bu belge; Hz. Peygamber’in mânevî konumunun muhafazası, veri temsiliyetinde adalet, çalışma model ve yöntemlerinde şeffaflık, hesap verilebilirlik, tüm süreçlerde insan gözetimi ve denetim, erişilebilirlik ve kapsayıcılık, sistem talimatları ve talimat hiyerarşisi ve yapay zekâ ile üretilmiş bilginin akademik atıf rejiminin oluşturulması gibi ilkeleri içermektedir. Bu belgeyle, hem Hz. Peygamber’in hayatına dair dijital çalışmaların güvenliğinin sağlanması hem de siyer araştırmalarında yapay zekâ kullanımına dair sistematik bir çerçeve sunulması amaçlanmaktadır.
Keywords : Siyer, Yapay Zekâ, Dijitalleşme, Etik, Etik Belgesi

ORIGINAL ARTICLE URL