Hamide Cavanşir: Maarifçilik Hareketinin Teşkilatçısı ve XX. Yüzyıl Kadın Liderliğinin Prototipi

Authors : Elnara Mammadova

Pages : 66-77

Doi:10.55089/yyuvasad.1801350

View : 39 | Download : 81

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Hamide Cavanşir: Aydınlanma Hareketinin Teşkilatçısı ve XX. Yüzyıl Kadın Liderliğinin Prototipi başlıklı bu çalışma, Hamide Cavanşir’in (1873–1955) toplumsal ve edebi faaliyetini geleneksel hayırseverlik tanımlamasından çıkararak, Azerbaycan\\\'ın modernleşme sürecinde kritik rol oynayan stratejik, bilinçli ve pratik bir siyasi duruş olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma metodolojisi kullanılarak Cavanşir’in Hatıralarım eseri ile dönemin temel tarih ve edebiyat kaynakları incelenmiştir. Araştırma, Cavanşir’in siyasi etkisinin üç temel sütun üzerine inşa edildiğini kanıtlamaktadır. Birincisi, Kehrizli mülkiyetini idare ederken feodal sömürüyü reddetmesi; hukuk ve adil kira sözleşmelerine dayalı bir yönetim modeli kurmasıdır. Bu Kehrizli Modeli, onun mülkiyet gücünü toplumsal reform ve sosyal adalet için kullanan bir erken dönem liberal siyasetçi olduğunu göstermiştir. İkincisi, Cavanşir, \\\"Molla Nesreddin\\\" dergisinin mali garantörü olarak, kendi kaynaklarını basın özgürlüğünün ve radikal eleştirel fikrin uzun yıllar ayakta kalması için bir ekonomik kalkan olarak kullanmıştır. Bu rol, onu sadece Azerbaycan’ın değil, geniş Türk dünyasının aydınlanma fikirlerinin seyrini belirleyen merkezi bir siyasi figür haline getirmiştir. Üçüncüsü, Sovyetler Birliği’nin baskıcı dönemlerinde bile, Mirze Celil’in arşivini koruyarak ve \\\"Ocaq\\\" eserinde Türkçülük gibi hassas tarihi gerçekleri cesurca işleterek, aydınlanmacı ideolojinin otantikliğini koruma siyasetini yürütmesi, onu kültürel alanda pasif mukavemet gösteren bir direnişçi yapmıştır. Çalışmanın bulguları, onun Kehrizli\\\'de kız ve erkek çocukları bir arada eğiten okulları ve savaş dönemindeki toplumsal örgütlenme faaliyetlerinin, 1918\\\'de Azerbaycan\\\'a tanınan kadınlara seçme ve seçilme hakkı için sosyal ve ideolojik zemin hazırladığını göstermektedir. Hamide Cavanşir’in hayatı ve mirası, gerçek siyasi tesirin resmi mevkilerle değil, şahsi cesaret, ideolojik kararlılık ve pratik fedakârlıkla ölçüldüğünü ispat eden XX. yüzyıl kadın liderliğinin öncü prototipi olarak değerlendirilmelidir. Onun mirası, modern Azerbaycan aydınlanma düşüncesinin temel taşlarından biri olmaya devam etmektedir.
Keywords : Hamide Cavanşir, Aydınlanma Hareketi, Molla Nesreddin, Kadın Liderliği, Sosyal Siyaset, Basın Özgürlüğü, Azerbaycan.

ORIGINAL ARTICLE URL