کتیبه ها و تزیینات گچبری محرابِ سلجوقیِ ری

Authors : Kamran SOKHANPARDAZ
Pages : 87-118
Doi:10.32955/neu.ilaf.2021.7.1.03
View : 32 | Download : 11
Publication Date : 2021-06-22
Article Type : Research Paper
Abstract :Farsça araştırmalarda “İran Sanatının Rönesansı” olarak bilinen Büyük Selçuklu dönemi sanatı ve mimarisi, sonraki dönemlere yadsınamaz bir etki yaratmıştır. Böylece Büyük Selçuklu dönemi sanatı, önceki dönemlerin sanatından etkilenerek, daha sonraki dönemlerin sanat eserleri için ilham kaynağı olmuştur. Buradan hareketle “Rey Selçuklu Mihrabı Alçı Kitâbe ve Süslemeleri” başlığıyla hazırlanmış olan bu makalenin amacı, Rey Selçuklu Mihrabı`nın alçı süsleme ve kitâbelerini tanıtarak, mihrabın mühim özelliklerini ortaya koymak ve böylece etkilenme alanı ile etkileme oranını değerlendirme fırsatı sunmaktır. Rey Selçuklu Mihrabı, yıllarca toprak altında saklanması nedeniyle günümüze oldukça sağlam bir şekilde ulaşmıştır. Araştırmamız neticesinde, söz konusu mihrabın süsleme kompozisyonunun, yazı, bitkisel ve hendesî bezemeler içerdiği; bunun yanı sıra kabartma, kazıma ve ajur tekniğiyle yapıldığı fark edilmiştir. Mihraba ait alçı süslemelerin sanatçısı ile ilgili malumat bulunmamaktadır. Mihrapta herhangi bir kitâbe bulunmamakla birlikte, genel şekil ve süsleme özellikleri bakımından Büyük Selçuklu dönemine ait örnekler ile benzerlik arz etmektedir. Mihrapta işlenen bazı alçı süslemeler, Nîşâbur’da yapılan kazı çalışmalarından çıkan İran’ın ilk İslâmî devirlerine insert ignore into journalissuearticles values(Miladi X. yüzyıl); ait süslemeler, Abbâsîler Dönemi insert ignore into journalissuearticles values(Sâmarrâ Şehri / 836-892);, Karahanlı insert ignore into journalissuearticles values(Miladi 840-1212);, Gazneli insert ignore into journalissuearticles values(Miladi 963-1186);, Anadolu Selçuklu insert ignore into journalissuearticles values(Miladi 1075-1308); ve İran’ın İlhanlı dönemi insert ignore into journalissuearticles values(Miladi 1256-1353); alçı süslemeleri ile büyük ölçüde benzerlik sergilemektedir.
Keywords : Büyük Selçuklu, Alçı Süsleme, Kitâbe, Mimari, Mihrap, Rey, İran

ORIGINAL ARTICLE URL