Ağız-Diş Sağlığı Açısından Misvakın Konumu ve Misvak Literatürü

Authors : Zeynep Şura Yılmaz, Hakan Temir
Pages : 328-354
Doi:10.32955/neu.istem.2025.11.2.03
View : 183 | Download : 364
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Hz. Peygamber’in kişisel bakımı ve vücut temizliği söz konusu edildiğinde ilk başlarda bahis edilen temizlik aletlerinden birisi misvaktır. Oldukça ilkel ve doğal olan misvak çubuğu genellikle bitki köklerinden ve bazen de dallardan elde edilerek ağızda kullanılacak şekilde işleme tabi tutulan temizlik aracıdır. Kullanıma elverişli hale getirilen misvak çubukları kişisel tercihe bağlı olarak işlemden geçirilerek ya da doğal halde, koruma kaplarında yahut açık halde, bir defa veya birkaç defa kullanmak kaydı ile tüketilir. Kullanımı oldukça basit olup her yaştaki insanın basit kas hareketleri ile yapması mümkündür. Ağız ve dişler lifli dokusu sayesinde zararlı maddelerden arındırılarak doğal havalarına kavuşturulur. Böylelikle kişinin günlük hayatında temiz kalması ve sosyal çevre ile sağlıklı iletişim kurması sağlanır. Tarihi oldukça eskiye dayanan bu uygulama, Hz. Peygamber’in kullanımı ile biraz daha muayyen hale gelmiştir. Zira Peygamberlerin ortak sünnetlerinden olan misvak, son Peygamber’in temizlik için sıklıkla tercih ettiği bir ürün olması, bu konuda birçok uygulama yapması ve tavsiyelerde bulunması misvak kullanımına oldukça belirgin bir çerçeve çizmiştir. Öncelikle misvak son Peygamberin ağız-dış sağlığı konusunda en güçlü sünnetlerinden birisi olması ve bunu ashabına sıklıkla tavsiye etmesiyle kitlesel bir etki elde etmiştir. Muhtemelen daha öncesinde belirli bir vakit ve şekli bulunmayan misvaka bizzat son Peygamber’in belirlemesiyle kullanım vakti, şekli ve miktarı tayin edilmiştir. Elde edilen bu tecrübe sahâbe tarafından korunarak sonraki nesillere aktarılmış ve bu etki diş fırçasının bulunup yaygınlaşmasına kadar devam etmiştir. Sanayi devriminin getirdiği mekanik hayat ve doğal şekli değiştirilmiş ürünlere olan yöneliş neticesinde misvakın konumu yapay olarak üretilen diş fırçası ve macun karşında değişmiştir. Gelinen noktada bir Arap adeti yahut ilkel bir temizlik aracı olarak değerlendirilen misvak kullanımı, misvakın asıl mahiyetinin ve sünnetteki konumunun anlaşılmasının önüne geçmiştir. Lâkin bu noktada misvakın ilkel duruşuna bakarak karar vermek yerine, bilimsel sonuçlara bakmak gerektiği açıktır. O halde misvak çağın gerisinde kalmış bir araç mıdır, temizlik konusunda tercih edilmeli midir, İslâm’la elde ettiği konum geçerli midir gibi sorulara cevap aramak yerinde olacaktır. Çağın gerisinde kaldığı düşüncesiyle misvaka bu sorularla bakıp bilimsel neticeler elde etmeyi hedefleyen çalışmaların olmayışı böyle bir araştırmayı yapmayı zorunlu kılmıştır. Dolayısıyla bahse konu bu soruları yanıtlamak için araştırmada öncelik misvakın tanımı, türleri, kullanım şekli ve sünnetteki konumu netleştirildi. Sonrasında misvakın bilimsel analizleri ile alternatif temizleyicilerin olumlu yahut olumsuz yanları kıyas edildi. Nitel araştırma yöntemleri yanında nicel araştırma yöntemlerinin de kullanılacağı bu çalışma nihayetinde bilimsel ve dinî anlamda bazı çıkarımların ortaya konması arzulandı. Sonuçta misvakın doğal bir temizleyici olarak işlevselliği belirlenerek günümüz toplumundaki yeri, konu ve değerinin nasıl olması gerektiği noktasında öneri türünde çıkarımlar elde edildi.
Keywords : İslam Tarihi, Ağız-Diş Sağlığı, Temizlik, Misvak, Fırça.

ORIGINAL ARTICLE URL