Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi

Authors : Mehmet Fatih Şen, Saliha Çetinyokuş

Pages : 25-45

Doi:10.62163/aucevrebilim.1814514

View : 159 | Download : 150

Publication Date : 2025-12-27

Article Type : Review Paper

Abstract :Bu çalışma, endüstriyel kaza sonrası hava kirliliği riskinin tahmininde kullanılan metodolojileri sistematik olarak incelemektedir. Scopus, TRDizin, Ulusal Tez Merkezi, ResearchGate ve PubMed veri tabanlarında 2000-2025 (Haziran) aralığında gerçekleştirilen taramada, 94 yayın değerlendirilmiş ve spesifik kapsam nedeniyle 22 çalışma detaylı analize alınmıştır. Tarihsel kazaların derlenmesinde ARIA ve CSB kaza veri tabanlarından indirilen 271 kaza raporu, yapay zekâ modeli (Anthropic Claude 3.5 Sonnet) ile analiz edilmiş ve manuel olarak doğrulanmıştır. Çalışmalar üç kategoride sınıflandırılmıştır: hava kirliliğinden bağımsız endüstriyel kuruluşların çevresel risk değerlendirmeleri, endüstriyel kaza kaynaklı hava kirliliği risk değerlendirmeleri, makine öğrenmesi ile kaza sonuç tahmini. Bulgular, alanın standart yaklaşımdan yoksun olduğunu ve yöntem seçimi, belirteç sistematiği ile ağırlıklandırma yaklaşımlarında ciddi farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. İndeks tabanlı yöntemler matematiksel basitlik sunarken, olasılıksal yöntemler belirsizlik analizinde üstündür. Makine öğrenmesi uygulamaları, Rastgele Ormanlar ve XGBoost algoritmaları ile %80-96 başarı oranları göstermektedir. Gelecek araştırmalar için kaza veritabanları arasında standardizasyonun sağlanması, makine öğrenmesinin olasılıksal yöntemlerle entegrasyonu ve disiplinler arası iş birliğinin güçlendirilmesi önerilmektedir.
Keywords : : Endüstriyel Kaza, Hava Kirliliği, Endüstriyel Kaza Riski, Teknolojik Afetler, Hava Kalitesi

ORIGINAL ARTICLE URL