Çağatay Türkçesinin Son Dönemine Ait Bir Kıssa-i Zarkûm Metni

Authors : Deniz Şahin

Pages : 446-458

Doi:10.59902/yazit.1740805

View : 51 | Download : 158

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Cenknâmeler, Türk-İslam tarihinde mezhep, boy ve kavim ayrımı gözetmeksizin önemli bir yere sahip olan edebî eserlerdir. Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra, bu eserler dinî ve millî değerleri bir araya getirerek halkın hem manevi hem de toplumsal bilincini şekillendirmiştir. İlk örnekleri İslamiyet’in kabulünün ardından 13. ve 14. yüzyıllardan itibaren tercüme veya telif yoluyla ortaya çıkmaya başlayan cenknâmeler, halk arasında birlik ve beraberliği sağlamaya yönelik yazılmıştır. Toplumun her kesimine ulaşabilmesi adına sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınan bu eserler, aynı zamanda kültürel ve dinî bir öğretim aracı olarak da işlev görmüştür. Cenknâmeler, farklı dinî şahsiyetler etrafında şekillenen destanlardır. Bu çalışmada, özellikle Hz. Ali merkezli dinî destan ele alınacaktır. Hz. Ali cenknâmelerinde onun cesareti, adaleti ve fedakârlığı gibi nitelikler ön plana çıkmaktadır. Bu yönleriyle Hz. Ali, ideal bir Müslüman tipi olarak tasvir edilmekte ve halk arasında ahlaki bir örnek şahsiyet olarak benimsenmektedir. Bu çalışmamızda, son dönem Çağatay Türkçesi hakkında bilgi verilecek, ardından Kazan Devlet Üniversitesi Kütüphanesinde 643T kayıt numarasıyla muhafaza edilen Arap harfli bir yazma içerisinde yer alan “Kıssa-i Zarkûm” adlı dinî destan tanıtılacaktır.
Keywords : Zarkûm, cenknâme, Hz. Ali, dinî destanlar, Çağatay Türkçesi

ORIGINAL ARTICLE URL