ZENCİR USÛLÜNDE ve BESTE FORMUNDAKİ ESERLERİN İNŞÂ RÜKÜNLERİ

Authors : Yasin Bol, Meriç Düzbaş

Pages : 369-392

Doi:10.51576/ymd.1539546

View : 120 | Download : 119

Publication Date : 2024-09-23

Article Type : Research Paper

Abstract :ÖZ Zencir Usûlünü, bileşik bir usûl olmasına rağmen zaman sayısı bakımından Türk Müziğinin en büyük usûlü olarak kabul etmek mümkündür. Nitekim bu en büyük usûl olma vasfı Zencir Usûllü Besteleri, Klasik Fasıl Takımı sıralamasındaki Beste Formunun öncelikli konumu da düşünüldüğünde bestekârı ve hatta icrâcıları için bir prestij eser konumuna getirmektedir. TRT TSM Sözlü Eserler Repertuvarı, mevcut Türk Müziği Nota Arşivleri ve diğer şahsî nota arşivlerinde tespit edilebilen Zencir Beste sayısı 83 adettir. 61 Bestenin 17. ve 19. Yüzyıllar arasında, 16 Bestenin 19. Yüzyılın ikinci yarısıyla 20. Yüzyılın ilk yarısında, 6 Bestenin ise 20. ve 21. Yüzyılda bestelendiği tespit edilmiştir. Bu veriler Zencir Usûlünde ve Beste Formunda eser üretim sayısının artık durma noktasına geldiğini göstermektedir. Bu durumda Türk Müziği için gerekli olan, bir miktar irtibâtımızın koptuğu köklü müzik geleneğimiz ile tekrar irtibâta geçip üretim sürecini başlatmaktır. Yapmış olduğumuz bu çalışma tamâmıyle tekrar üretim sürecini başlatabilmek adına yapılmıştır. Daha önce Zencir Bestelere yönelik bazı çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu çalışmaların tamamı kısıtlı örneklemlerde yapılmış çalışmalar olduğundan genel hakkında bu çalışmalar üzerinden bilimsel bir yargıya varmak mümkün olamamaktadır. Bu çalışmada ulaşılabilen tüm Zencir Bestelerin yapı özellikleri, anlama ve yaratma sürecindeki ilgililere Form-Biçim ve Güfte-Biçim olmak üzere iki ayrı başlık ve aşamada izâh edilmiştir. Sonuç olarak Zencir Bestelerde 7 farklı Form-Biçim ve 6 farklı vezin kalıbında 23 farklı Güfte-Biçim kullanılmış olduğu tespit edilmiştir. Bestelerin bu iki başlık özelinde şema ve tabloları oluşturulmuş, değerlendirmelerin tamamı, detayların yaratıcı kâbiliyeti baskılamasına izin vermeyecek şekilde anlaşılır ve son olarak tekrar üretime geçilmesine fayda sağlayacağını düşündüğümüz bir klavuz biçiminde tasarlanmıştır.
Keywords : Zencir, Beste, Form Biçim, Güfte Biçim, Türk Müziği

ORIGINAL ARTICLE URL