KÜLTÜRLERARASI TİYATRODA GELENEKSEL KAYNAKLAR VE MÜZİK KULLANIMI

Authors : Enis Yıldız

Pages : 748-776

Doi:10.51576/ymd.1630522

View : 48 | Download : 30

Publication Date : 2025-03-27

Article Type : Research Paper

Abstract :ÖZ 20. yüzyılda dünyada yaşanan savaşlar ve sosyo-ekonomik krizlere paralel olarak tiyatro sanatında da bir sorgulama başlamıştır. Buna bağlı olarak yüzyılın ortalarında tiyatronun kendi öz kaynakları olan ritüellere ve geleneksel kaynaklara yönelmeyi öneren tiyatro düşünceleri ortaya çıkmıştır. Çeşitli tiyatro araştırmaları geleneksel müzik ve dans türlerinin tiyatroda kullanım biçimleri üzerine araştırmalar gerçekleştirmiştir. Bu makalede, tiyatronun öz kaynaklara yönelirken müzik ve dans gibi geleneksel kaynaklardan yararlanma biçimi, 20. yüzyılın ikinci çeyreğinden 21. yüzyıl başına kadarki dönemle sınırlandırılarak incelenmiştir. İnceleme Batılı tiyatro insanlarının Doğu kültürüne, Türk tiyatro insanlarının Anadolu kültürüne yaklaşımları çerçevesinde yapılmıştır. Öncelikle tiyatronun kökenindeki geleneksel kaynaklara yönelme düşüncesinin öncülerinden Batılı tiyatro insanları Artaud, Grotowski ve Brook’un sanatsal yaklaşımları ve Doğu’nun geleneksel müzik ve dans kaynaklarından yararlanma biçimleri ele alınmıştır. Ardından Türk tiyatrosunda, geleneksel oyun, müzik ve dansın ve Anadolu kültürünü oluşturan unsurların kullanımı, ağırlıklı olarak Baltacıoğlu ve And üzerinden incelenmiştir. Son olarak Batı ile Türk tiyatrosunun geleneksel kaynaklardan yararlanma deneyimi karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde Batı tiyatrosunun geleneksel kaynaklardan yararlanırken Doğu’nun felsefesini ve teknik yapılarını kullanarak kültürlerarası yapı oluşturduğu, geleneksel müzik ve dans yardımıyla oyunculuk ve sahnelemede özgün yöntemler geliştirdiği saptanmıştır. Türk tiyatrosunda halk müziği, dinsel müzik ve ayinler, Ortaoyunu, köylü oyunu gibi geleneksel dramatik kaynaklar genel olarak ilk halleriyle tekrar edilmiştir. Ritüeller, mitler gibi kültürel unsurlar potansiyel taşımasına rağmen anlamsal ve teknik olarak yeterince değerlendirilmemiştir. Türk tiyatrosunda geleneksel dramatik biçimlerin yeniden, çağdaş bir şekilde yorumlanması ve geleneksel müzik ve dans, şamanlık, sema gibi kültürel unsurlar üzerine deneysel incelemeler yapılmasının gereği saptanmıştır. Bu konuda başarıya ulaşılması için de tiyatro insanlarıyla özellikle müzikolog ve koreografların işbirliği yapması, sosyal bilim araştırmacılarından destek alınması önerilmiştir.
Keywords : Tiyatro, kültürlerarası tiyatro, ritüel, geleneksel müzik, geleneksel dans.

ORIGINAL ARTICLE URL