MÜZİK TARİHİNDE ZEMAHŞERÎ’NİN REBÎU’L-EBRÂR’I VE TERCÎ’ TERİMİ

Authors : Recep Uslu, Nevzat Hafis Yanık

Pages : 2887-2911

Doi:10.51576/ymd.1786666

View : 130 | Download : 332

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz, Modern müzik tarihini oluşturmak için tarih kaynaklarında bulunan bilgilerin incelenerek güncelleştirilmesi gerekmektedir. Bu araştırmanın konusu Selçuklu döneminde yaşamış ünlü yazar Zemahşerî’nin Rebîu’l-ebrâr (: iyilerin baharı) adlı eserinin müzik bölümüdür. Araştırmanın konusu eserin müzik bölümü ile sınırlıdır. Nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Konuya Zemahşerî’nin (d.467/1075-ö.538/1144) kısaca hayatı ve ardından Zemahşeri’nin son yıllarını yaşadığı Ürgenç (Özbekistan) şehrinin siyasi durumuna değinmekle başlanmıştır. Zengin bir kültür şehri olan Ürgenç, 1128-1156 yılları arasında Selçukluların Harizm valisi Atsız’ın elinde bulunmaktaydı. Zemahşerî, 1118 ve 1128 olmak üzere iki kez Ürgenç’ten ayrılıp Mekke ve Bağdat’ta bulundu. 1138 yılında döndüğü Ürgenç’te ölünceye kadar kaldı. Konumuz olan Rebîu’l-ebrâr adlı eserini ne zaman ve nerede yazdığı problemi bugüne kadar çözümlenmemişti. Araştırmada eserin Gürgenç’te 1140 yıllarında Atsız ailesinin asilzade çocuklarına nedimlik yaparken yazmış olabileceği ilk kez ortaya konulmuştur. Rebîu’l-ebrâr’ın Türk kültüründeki önemi ortaya konulduktan sonra, eserin tamamını oluşturan 98 bölüm içinde 40.bölüm olan müzik bölümünde yer alan metinlerden seçkilerle tanıtılmıştır. Müzik bölümünde yer alan bazı metinleri üzerinden eserin kaynakları tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Zemahşerî’nin müzik bölümünü oluştururken birçok kaynaktan yararlandığı tespit edilmiştir. Bu çalışma müzik bölümünün orijinalliğini de ortaya koymaktadır. Bölümde aktarılan bilgilerden müzik tarihi ve müzik terimleri açısından nasıl yararlanacağı da gösterilmiştir. Müzik bölümü metinlerinde geçen müzik terimlerinden terimi örnek alınarak, terimin tarihi ve gelişerek oluşan ile bağlantısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu örnek üzerinden sonuçta daha birçok müzik teriminin tarihine dikkat çekilmiştir.
Keywords : Müzik tarihi, Zemahşerî, tercî’, Rebîu’l-ebrâr, Urgenç

ORIGINAL ARTICLE URL