AHENKTEN ATONALİTEYE: MODERN TÜRK ŞİİRİNDE MÜZİĞİN VE DİLİN UYUMSUZ DİYALOĞU

Authors : Hulusi Geçgel

Pages : 3314-3339

Doi:10.51576/ymd.1811134

View : 63 | Download : 205

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde müzik, ritim ve dil arasındaki yapısal ilişkinin dönüşümünü, ahenkten atonaliteye uzanan bir kırılma hattı üzerinden Garip ve İkinci Yeni hareketleri odağında incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, şiirdeki müzikal ahengin estetik, bilişsel ve poetik iktidar boyutlarında nasıl yeniden tanımlandığını ortaya koymaktır. Çalışma, Lerdahl’ın bilişsel müzik teorisi ve Adorno’nun dissonans estetiği gibi kuramsal çerçevelerle yürütülmüştür. Garip hareketi, geleneksel musiki kalıplarını ve vezin/kafiyeyi reddederek anlam merkezli, yalın ve doğrudan bir ritim anlayışı geliştirmiş; bu ritmik indirgeme ile şiiri gündelik dile açmış ve müzikle bilinçli bir mesafe kurmuştur. Buna karşın İkinci Yeni, alışılmamış sözdizimi ve kelime deformasyonu yoluyla, müzikal deneyimi soyut, çok katmanlı ve sezgisel bir düzleme taşımış; formal intermedyalite ve atonal dil arayışıyla yeni bir yapısal estetik önermiştir. Nitel analiz ve karşılaştırmalı çözümleme bulguları, Garip’in sadeliğinin bilişsel uyum sağladığını, İkinci Yeni’nin ise biçimsel dissonans aracılığıyla yeni bir poetik ahenk yarattığını göstermektedir. Sonuç olarak, modern Türk şiirinde ahenkten atonaliteye uzanan bu estetik dönüşüm, yalnızca sanatsal bir kırılma değil, aynı zamanda dilin estetik ve ideolojik iktidarını yeniden yapılandıran yapısal bir müdahale süreci olarak değerlendirilmektedir.
Keywords : Müzik ve şiir ilişkisi, ahenk, atonalite, Garip, İkinci Yeni.

ORIGINAL ARTICLE URL