DOĞU KARADENİZ BÖLGESİNDE OYNANAN/İCRA EDİLEN METELİK-KOLBASTI HAVALARININ MÜZİKAL İCRA BOYUTUNUN İNCELENMESİ; TRABZON, GİRESUN, ORDU ÖRNEKLERİ

Authors : Ahmet Serdar Yener

Pages : 3850-3870

Doi:10.51576/ymd.1814604

View : 58 | Download : 108

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Doğu Karadeniz bölgesinde icra edilen Kolbastı–Metelik havalarının müzikal icra boyutunu Trabzon, Giresun ve Ordu örnekleri üzerinden incelemektedir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, doküman analizi yöntemine dayalı bir durum çalışması yürütülmüş; tarihsel derlemeler, icra kayıtları ve notasyon çözümleri değerlendirilmiştir. Bulgular, incelenen tüm örneklerde giriş seyrinin “Dügâh–Neva” aralığında, yedenli (Rast) yapı etrafında şekillendiğini; tiz bölgelere geçişte “Gerdâniye” üzerinde belirgin bir kalışın ortak işleyiş olarak ortaya çıktığını göstermektedir. Makamsal açıdan ezgilerin genel karakterinin “Uşşak–Hüseynî” ailesinde seyrettiği, ancak genişleme noktalarında “Hüseynî”, “Karcığar”, “Tâhir” ve “Muhayyer” çeşnilerine geçkiler aracılığıyla zenginleştiği tespit edilmiştir. İcra tekniklerinde sol elde çarpma, hoplatma, boğma, kaydırma ve çektirme; sağ elde ise serpme ve üstten çırpma tezene tekniklerinin belirginleştiği görülmüştür. Dinamik düzeylerin “kolun yaklaşması/uzaklaşması”na göre farklılaştırılması, geleneğin sosyo-kültürel bağlamıyla uyumlu bir anlatısal yapı oluşturmaktadır. Güncel icralarda bağlamsal kopuş ve popülerleştirici yeniden kurgulamalar gözlemlense de bireysel yorum ve doğaçlama pratikleri türün canlılığını sürdürmektedir. Sonuç olarak Kolbastı–Metelik havaları, belirli bir makam çekirdeği üzerinde yükselen, icra teknikleriyle çok katmanlılaşan ve toplumsal belleği yansıtan anlatısal bir müzik formu olarak değerlendirilebilir.
Keywords : Kolbastı, Metelik, bağlama icrası, makam, icra teknikleri, doküman analizi

ORIGINAL ARTICLE URL