ABDÜLKÂDİR MERÂGÎ’NİN ESERLERİNDEKİ RAST MAKAMI KULLANIMININ AREL NAZARİYATI İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Authors : Cevahir Korhan Işıldak, Banu Geboloğlu

Pages : 3952-3976

Doi:10.51576/ymd.1815280

View : 108 | Download : 264

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :ÖZ Bu çalışma, Abdülkâdir Merâgî’nin Rast makamındaki eserlerinde ortaya koyduğu makam anlayışını, Hüseyin Saadettin Arel’in nazari sistemiyle karşılaştırarak Türk müziğinde geleneksel yapıdan modern teoriye geçiş sürecini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel yöntemlerle yürütülmüş ve betimsel analiz modeli kullanılmıştır. Abdülkâdir Merâgî’ye ait Rast makamında bestelenmiş on eser, dizi, seyir, ses alanı ve kullanılan çeşniler bakımından analiz edilmiştir. Bulgulara göre Abdülkâdir Merâgî, Rast makamı dizisini Rast beşlisine Nevâ’da Bûselik dörtlüsü ekleyerek oluşturmuş; eserlerinde en sık Yegâh–Gerdâniye aralığını tercih etmiştir. Arel’in “Türk Musikisi Nazariyatı Dersleri” adlı eserinde tanımladığı Rast dizisinin de benzer şekilde Rast–Nevâ ekseninde şekillendiği görülmektedir. Ancak Arel’in makamın dizisini Nevâ perdesi üzerinde Rast çeşnisi ekleyerek oluşturmasının Rast makamının kimliğinde bir değişim yaratmadığı sadece yapısal farklılıklar kullandığını göstermektedir. Çeşni dağılımında Segâh’ta Segâh ve Dügâh’ta Uşşak en yüksek oranlara sahiptir. Bu durum, bestecinin Rast makamı anlayışında bu iki çeşniyi merkezî öğeler olarak kullandığını göstermektedir. Abdülkâdir Merâgî’nin eserleri vasıtasıyla ortaya çıkan makam algısı ile Arel’in Rast makamına dair ifadeleri göz önünde bulundurulduğunda, Türk müziğinde süreklilik arz eden bir makamsal kimliğin iki farklı tarihsel yansıması ortaya çıkmaktadır.
Keywords : Abdülkâdir Merâgî, Hüseyin Saadettin Arel, Rast makamı, Türk müziği nazariyatı, çeşni.

ORIGINAL ARTICLE URL