ÇALGILARIN KÖKENİNE İLİŞKİN YENİ BİR YAKLAŞIM: MONOGENESIS, POLYGENESIS VE ÖTESİ İÇİN “SINEGENESIS” KAVRAMSAL ÖNERİSİ

Authors : Cem Dertsiz

Pages : 3977-4007

Doi:10.51576/ymd.1815392

View : 82 | Download : 108

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Organoloji literatüründe çalgıların kökenine ilişkin açıklamaların büyük ölçüde monogenesis ve polygenesis kavramları etrafında yoğunlaştığı görülür. Bu kavramlar, “Herhangi bir çalgının kökeni nedir?” sorusuna verilen yanıtı soy zinciri ve coğrafi yayılım düzeyinde soyutlamaya çalışan kavramsal modeller olarak işlemektedir. Elektronik, dijital ve hibrit çalgıların ortaya çıkışıyla birlikte, bu iki modelin açıklayıcılık sınırları özellikle kökensel sürekliliğin zayıf olduğu çağdaş çalgı tasarımları karşısında belirginleşmektedir. Bu durum, organoloji alanında köken açıklamalarına dayanan mevcut paradigmaların yeniden değerlendirilmesini ve çağdaş çalgı üretim biçimlerinin farklı bir kavramsal düzlemde tartışılmasını gerektirmektedir. Bu çalışmada, söz konusu sorunun kavramsal temellerini saptayabilmek amacıyla organoloji literatürüne yönelik doküman incelemesi yapılmıştır. İnceleme bulguları, monogenesis ve polygenesis yaklaşımlarının, soy zinciri kurulabilen tarihsel örnekler için anlamlı olmakla birlikte, tasarım mantığı ve teknoloji ağları içinde geliştirilen birçok çağdaş çalgıyı köken ekseninde açıklamakta sınırlı kaldığını göstermektedir. Özellikle kökeni tekil ya da çoklu tarihsel merkezlere bağlanamayan, buna karşılık özgün tasarım ilkeleri üzerinden tanımlanabilen çalgılar bu sınırlılığı görünür kılan örnekler olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışma, sinegenesis kavramını kökene ilişkin açıklamalarda monogenesis ve polygenesis’in yanına yerleşen, kapsamı daraltılmış ve tamamlayıcı bir kategori olarak önermektedir. Sinegenesis, köken bilgisinin soy zinciri düzeyinde kurulamadığı, tasarım ve teknolojik konfigürasyonların belirleyici olduğu çalgılar için kullanılması öngörülen kavramsal bir etikettir. Araştırma sonuçlarının, köken araştırmalarına yönelik metodolojik yaklaşımların çeşitlendirilmesine ve özellikle elektronik ve dijital çalgılara ilişkin organolojik veri tabanlarının yapılandırılmasında köken hanesinin daha esnek biçimde tanımlanmasına kuramsal düzeyde katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Keywords : Organoloji, çalgıların kökeni, monogenesis, polygenesis, sinegenesis

ORIGINAL ARTICLE URL