MONTREUX BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ’NİN BİRİNCİ YILINDAKİ İHLALİNE TÜRKİYE’NİN YAKLAŞIMI

Authors : Gültekin K BİRLİK

Pages : 876-907

Doi:10.33171/dtcfjournal.2022.62.2.2

View : 48 | Download : 8

Publication Date : 2022-12-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Revizyonist ve anti-revizyonist devletlerin İspanya iç savaşı üzerinden karşılıklı olarak yürüttükleri mücadele sonucu, Ağustos 1937’de biri Türk karasularında olmak üzere iki Cumhuriyetçi İspanyol gemisi Bozcaada önünde denizaltılarca batırılmış ve Marmara Denizi’nde yabancı denizaltı tespit edilmiştir. 24 Ağustos 1937’deki Bakanlar Kurulu Kararnamesiyle, Çanakkale Boğazı dışında herhangi bir tedbir alınmazken, bir yıl önce imzalanmış olan Montreux Boğazlar Sözleşmesi’ni ihlal eden Marmara Denizi’ndeki yabancı denizaltının teslim olması istenmiş, karşı koyması halinde imhası için emir verilmiştir. Marmara Denizi’nde yabancı denizaltının tekrar tespiti sonrasında, 9 Eylül 1937’deki Kararnameyle, izinsiz olarak Marmara Denizi’ne girecek yabancı denizaltıların teslim teklifine karşı çıkmaları halinde imha edilmeleri gerektiği kararı tekrar alınmıştır. İç savaştan kaynaklanan deniz haydutluğu eylemlerinin Akdeniz’de yoğun olarak yaşanması sonucunda, 14 ve 17 Eylül 1937 tarihlerinde deniz haydutluğuna karşı, Türkiye’nin de katıldığı Akdeniz Anlaşmaları imzalanmıştır. Türkiye, hem Akdeniz Anlaşmalarını yerine getirmek hem de Montreux Boğazlar Sözleşmesi ihlallerini önlemek için denizaltılara karşı 30 Eylül 1937’de tedbirler almıştır. Türkiye Akdeniz Anlaşmaları gereğince bütün karasularında deniz haydutluğuna karşı tedbir alması gerekirken, mevcut deniz gücünü dikkate alarak, 30 Eylül 1937’de Bakanlar Kurulunca kabul edilen ilk Talimatname ile sadece Çanakkale Boğazı çıkışında tedbir almıştır. İkinci Talimatname ile de Marmara Denizi’nde ve Boğazlarda deniz ulaşımının emniyeti için tedbirler almıştır. Marmara Denizi’ne yabancı denizaltının girmesinin ve İki Cumhuriyetçi İspanyol gemisinin Bozcaada önünde batırılmasının nedeni, Sovyetler Birliği’nin Cumhuriyetçi İspanyollara yardımını engellemekti. 1937’de artan deniz haydutluğu nedeniyle, Sovyetler Birliği Akdeniz yolunu kullanmaktan vazgeçmiş ve yardımını Fransa üzerinden göndermek zorunda kalmıştır. Gerek bu durum, gerekse Türkiye’nin aldığı tedbirler, Çanakkale Boğazı çıkışında deniz haydutluğunun sona ermesine ve Marmara Denizi’nde denizaltı faaliyetlerinin son bulmasına neden olmuştur.
Keywords : Montreux Boğazlar Sözleşmesi, İkinci Dünya Savaşı, Türk dış politikası, Nyon Anlaşması, Deniz haydutluğu, İstanbul ve Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi, Akdeniz

ORIGINAL ARTICLE URL