HÂREZM’İN MÜSLÜMANLAR TARAFINDAN FETHİ (32-93/652-712)

Authors : Aykut Özbayraktar
Pages : 1057-1081
Doi:10.33171/dtcfjournal.2023.63.2.7
View : 97 | Download : 80
Publication Date : 2023-12-25
Article Type : Research Paper
Abstract :Tarihi Hârezm bölgesi 93/712 yılında Emevîlerin Horasan Valisi Kuteybe b. Müslim el-Bâhilî’nin komuta ettiği bir harekatla Müslümanlar tarafından fethedilmiştir. Bununla birlikte İslamî yazılı kaynaklar Müslümanların Hârezm’i fetih maksadıyla Kuteybe’den evvel, 32-85/652-704 yılları arasında farklı tarihlerde beş defa daha harekat düzenlediklerini ve bunların dördünde başarılı olduklarını da bildirmişlerdir. Bu makale Müslümanların Hârezm’e karşı tertipledikleri altı farklı askeri harekatı incelemektedir ve yorumlamaktadır. Konuyla ilgili rivayetleri ve araştırmacıların ileri sürdükleri görüşleri arkeolojik ve nümismatik bulguları da dikkate alarak değerlendirmekte ve eleştirmektedir. Sonuç itibariyle Müslümanların Hârezm’i ele geçmesi zor ve getirisi az, ikincil bir hedef olarak kabul ettikleri anlaşılmaktadır. Görünüşe göre bu durum, Hârezm’in geniş çöller tarafından kuşatılmış coğrafi konumuyla ve doğal sınırlarıyla alakalıdır. Kuteybe b. Müslim’den önce Hârezm’e yönelen ilk beş harekattan ilki, iklim koşulları nedeniyle yarıda kesilmiştir. Diğer dört harekatın ise tam bir fetihten ziyade çatışmaya girmeksizin haraç ve tutsak almak suretiyle tamamlanan operasyonlardan ibaret oldukları söylenebilir. Kuteybe’nin harekatı ise öncüllerine kıyasla çok farklı şartlar altında gerçekleşmiştir. Hârezm hükümdarının talebi ve daveti üzerine ani bir baskın yaparak bölgeyi kontrol altına alan Kuteybe b. Müslim, müttefikiyle anlaşmasının gereğince Hârezm’de İslam egemenliğine ve Müslümanlarla işbirliği halindeki mahalli hükümete karşı çıkabilecek tüm muhalif unsurları bertaraf etmiştir. Hârezmli askeri birlikleri de ordusuna katarak İslam hakimiyeti için tehdit olmaktan çıkaran Kuteybe bu suretle Hârezm’i kalıcı olarak geniş İslam aleminin bir parçası haline getirmiştir.
Keywords : Orta Asyada İslam fetihleri, Hârezm, Hârezmşâhlar, Afrîğîler, Kuteybe b Müslim

ORIGINAL ARTICLE URL