BİR PROTO-MODERNİST AMERİKAN ROMANI OLARAK UYANIŞ

Amerikan romanında realizmden modernizme geçiş zamana yayılmış ve aşamalı olarak gerçekleşmiştir. Bu geçişin aşamalarını oluşturan faklı akımları kolaylık adına protomodernizm başlığı altında toplayabiliriz. Kate Chopin’ın 1899 tarihli romanı Uyanış Amerikan protomodernizminin başat örneklerinden birini oluşturmaktadır çünkü roman, ana karakter Edna Pontellier’in varoluşsal ve cinsel uyanışını ele almaktadır. Varoluşsal ve cinsel uyanış Amerikan romanında ancak 1920lerde ele alınacak modernist konulardandır zira Uyanış’ın yayınlandığı dönemde orta sınıf kadınların üstünde büyük bir baskı vardır. Kadınlara bağımsız birer birey olma şansı tanınmamakta, onlara sadece bir kız kardeş, kız çocuk veya karı olduklarında, bir başka deyişle sadece bir erkekle bağlantılı olduklarında değer verilmektedir. Ayrıca kendilerinden dört temel erdem beklenmektedir: dindarlık, saflık, itaatkarlık ve evcimenlik. Bu erdemleri taşımayan kadınlar hor görülmekte, toplum dışına itilmektedir. Edna kendisine bir kadın olarak dikte edilen bütün bu erdemleri reddederek özgür benliğine sahip çıktığında topluma yabancılaşmış modernist bir roman karakteri olur. Kate Chopin, devrimci roman temalarının aksine, anlatı tarzı tercihlerinde çoğunlukla 19. yüzyılın gerçekçi anlatı geleneğine bağlı kalmıştır. Bazı karakterleri diğerlerine yeğ tutan, zaman zaman romana girerek açıklama ya da ideolojik yönlendirme yapan üçüncü tekil şahıs anlatıcı romanın gerçekçi yönünü oluşturmaktadır. Kısaca söylemek gerekirse, romandaki içerik ve biçem iki farklı anlayışı ve edebi akımı temsil ettiği için, Uyanış’ın kusursuz bir protomodernist roman olduğu söylenebilir.