GÖRÜNÜŞ VE GERÇEKLİK ARASINDA: İNŞACI DENEYCİLİK ÜZERİNE FELSEFİ BİR İNCELEME

Authors : Ömer Fatih Tekin

Pages : 1149-1171

Doi:10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.16

View : 56 | Download : 80

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :İnşacı deneycilik yaklaşımı, bilimsel gerçekçilik tartışmalarında kendisine önemli sayıda taraftar bulan günümüzün popüler çalışma konularından bir tanesidir. Bilimsel ifadelerin ve kuramların insan zihninden bağımsız olup olmadığı; gerçeklikle uygun olup olmadıkları ve son olarak mutlaklıkları konusunda yaklaşık doğruluk değerlerinin uyuşup uyuşmadığı üzerinden tartışılan bilimsel gerçekçilik probleminde inşacı deneycilik, gerçekçilik karşıtlığı pozisyonunu benimsemiştir. Özellikle gözlemlenemeyen varlıklar söz konusu olduğu zaman, inşacı deneycilik keskin bir yol ayrımına giderek böyle varlıkların bilgisel olarak inceleme alanımızın dışında tutulmalarının zorunlu olduklarını dile getirir. Bu bakımdan, bilimsel gerçekçilik yaklaşımı ile aralarında uzlaşılmaz bir farklılık bulunmaktadır. Bilimsel gerçekçi yaklaşımlar, gözlemlenemeyen varlık ve kavramları inceleme nesnesi yaparak, kavramsal boyutta derinlemesine metafiziksel kazı yapmayı eylemlerken; İnşacı deneycilik gözlemlenebilen varlıklar ve kavramlar üzerinden bilimin pratik boyutunu yani insanlığın yararına olabilecek kısımlarını gözler önüne sermeye çalışır. Van Fraassen, inşacı deneycilik yaklaşımının savunucusu olarak empirik yeterlilik kriterinin gözlemlenebilir olma noktasında önemli bir kriter olabileceğini iddia ederek inşacı deneycilik yaklaşımını gerçekçilik tartışmasında önemli bir yere taşır.
Keywords : bilim felsefesi, inşacı deneycilik, bilimsel gerçekçilik, van Fraassen, gerçekçilik karşıtlığı

ORIGINAL ARTICLE URL