ESKİ UYGURCA SADDHARMAPUṆḌARĪKA-SŪTRA’NIN MUHTELİF BÖLÜMLERİNE AİT METİN PARÇALARININ FİLOLOJİK İNCELEMESİ

Authors : Uğur Uzunkaya

Pages : 1000-1026

Doi:10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.11

View : 90 | Download : 120

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Eski Uygur Türkçesi muhtelif dillerin ve dinlerin tesirinde oluşmuş oldukça kapsamlı bir edebiyatı ihtiva eder. Bu edebiyat; Budizm, Manihaizm ve Hristiyanlığın Doğu Kilisesine ait dinî eserlerin Orta Asya’nın kültürel çeşitliliğiyle harmanlanmış tercümesine dayanmaktadır. Budist Uygur edebiyatı ise eski Türk dili, tarihi ve edebiyatı içerisinde diğer iki dinî muhit yanında ağırlığı en çok hissedilen alandır. Bu edebiyatın ürünleri Sanskritçe Budist külliyatın bileşenlerini oluşturan sūtralar, abhidharmalar ve vinayalara dayanmaktadır. Bugün abhidharma ve vinaya metinleri Eski Uygurca içerisinde kısıtlı olsa da sūtraların sayısı oldukça fazladır. Bu bağlamda çalışma, Budizm’in Mahāyāna ekolü içerisinde özel bir yere sahip olan Saddharmapuṇḍarīka-sūtra’yı konu almaktadır. Saddharmapuṇḍarīka-sūtra alan yazında Lotus Sūtra olarak da bilinir. Metnin kökeni çok iyi bilinmese de Eski Uygurca versiyonun Çince çeviri temelinde oluşturulduğu düşünülmektedir. Çince yanında Soğdca versiyonun da Eski Uygurca çeviriye kaynaklık ettiği düşünülmektedir. Bu yazıda Eski Uygurca Saddharmapuṇḍarīka-sūtra’nın muhtelif bölümlerine ilişkin şimdiye değin yayımlanmamış ve Berlin Turfan Koleksiyonu’nda korunan altı metin parçasının neşri amaçlanmaktadır. Söz konusu fragmanlar şunlardır: Mainz 94 (T II D 28); U 1541 (T I D); U 2971 (T II S 53); U 3162 (T III 218.511; T III 218); U 3169 (T III 234; T III 234.501) ve U 3173 (T III 273.503). Çalışmanın neticesinde 95 satır hacmindeki Eski Uygurca metinsel veri araştırmacıların dikkatine sunulmuştur. Yazı; metin, aktarma, açıklamalar ve sözlük/dizin kısımlarından oluşmaktadır.
Keywords : Budizm, Eski Türkçe, Eski Uygurca, Saddharmapuṇḍarīka-sūtra, Filolojik inceleme, metin neşri

ORIGINAL ARTICLE URL