HABÎB-İ İSFAHÂNÎ’NİN FARSÇA DİL BİLGİSİ KİTAPLARINDAKİ GRAMER TERİMLERİ

Authors : Gökhan Çetinkaya

Pages : 1115-1148

Doi:10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.15

View : 88 | Download : 112

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Anadolu’da miladi on üçüncü yüzyıldan itibaren Farsçanın öğrenilmesi ve öğretilmesi amacıyla Farsça manzum ve mensur sözlükler, dil bilgisi kitapları, şerhler, okuma kitapları ve konuşma kılavuzları gibi pek çok eser telif edilmiştir. Farsçanın bu denli rağbet gördüğü Anadolu’da Farsça dil bilgisi hakkında da Arapça, Türkçe ve Farsça açıklamalı olarak çok sayıda kitap telif edilerek neşredilmiştir. On dokuzuncu yüzyılda İstanbul’da Farsça dil bilgisine dair kitap telif eden müelliflerden birisi de Mîrzâ Habîb-i İsfahânî’dir. İran asıllı olan ve Türkiye’de daha çok Mîrzâ Habîb Efendi ve Habîb Efendi ismiyle anılmış olan Mîrzâ Habîb-i İsfahânî, İstanbul’a geldiğinde toplumun Farsçaya olan rağbetini görmüş; Farsça öğretmek için derli toplu bir dil bilgisi kitabının olmadığını fark ederek bu alanda ilk eseri olan Destûr-i Suhen’i telif etmiştir. Yayınladığı bu eser ile dil bilgisi, gramer anlamına gelen destûr kelimesini terim olarak Farsçaya kazandırmıştır. Daha sonra Destûrçe, Debistân-ı Pârsî, Rehnumâ-yı Fârisî ve Hulâsa-yi Rehnumâ-yı Fârisî adıyla dört kitap daha yayınlamıştır. Tüm bu kitaplar İstanbul’da Farsça öğrenmek isteyen öğrenciler için hazırlanmış ve daha sonra bu eserler Farsça dil bilgisi kitaplarına yöntem, tanım ve terim bakımından kaynaklık etmiştir. Bu bakımdan çalışmada onun bahsi geçen dil bilgisi kitaplarında kullandığı gramer terimleri tespit edilerek, her bir terimin öncelikle varsa Türkçe karşılığı sonrasında İsfahânî’nin terim hakkındaki izahı ve örneklerine yer verilmiştir.
Keywords : Mîrzâ Habîb-i İsfahânî, Habîb Efendi, Destûr-i Suhen, Destûrçe, Debistân-ı Pârsî, Rehnumâ-yı Fârisî, , Farsça grameri, gramer terimleri

ORIGINAL ARTICLE URL