OSMANLI ADLİ ISLAHAT ÇALIŞMALARININ BİR PARÇASI: VİLAYET-İ SELÂSE’DE ADLİ ISLAHATLAR HUSUSUNDAKİ GELİŞMELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Authors : Mehmet Köseoğlu

Pages : 1215-1253

Doi:10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.19

View : 94 | Download : 108

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı’nın Balkan Hıristiyan tebaası siyasi, ekonomik ve askeri alanlardaki gerilemenin yanı sıra milliyetçilik fikirlerinin de etkisiyle 19. yüzyılın başlarından itibaren yönetimden yana memnuniyetsizliklerini dile getirerek ayrılıkçı faaliyetlerde bulunmaya başlamışlardır. Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) nihayetinde taraflar arasında Berlin Antlaşması (1878) imzalanmış ve bu tarihten sonra Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan devletleri tarihi geçmişlerini ve soydaşlarının nüfus sayısını öne sürerek Makedonya vilayetlerinin kendi sınırları içerisinde yer alması gerektiği iddiasında bulunmuşlardır. Balkan devletlerinden her biri Makedonya bölgesi ile ilgili politikalarında büyük devletler tarafından desteklenmiş ve kışkırtılmıştır. Böylece Makedonya coğrafyasını oluşturan Selanik, Manastır ve Kosova vilayetleri hem küçük Balkan devletleri hem de büyük devletlerin propaganda ve çatışma sahasına dönüşmüştür. Makedonya Sorunu olarak adlandırılan bu dönemde Osmanlı Hükümeti, Rumeli bölgesinin selameti için yoğun uğraş içerisinde olmuştur. Tanzimat Döneminde her alanda olduğu gibi Osmanlı hukuk ve adli teşkilatlanma hususunda da önemli yenilikler gerçekleştirilmiştir. Osmanlı Hükümeti tarafından Makedonya vilayetlerinde çetelerle mücadele için askeri tedbirlere başvurulmakla birlikte adli ıslahat çalışmalarına hız verilmiş ve önemli adımlar atılmıştır. Ancak büyük devletler, 1903 yılında Mürzsteg programı çerçevesinde Makedonya’da jandarma ve daha sonrasında maliye alanlardaki ıslahatlar konusunda olduğu gibi 1907 yılı itibariyle adli ıslahat çalışmalarının da kendi kontrolünde gerçekleştirilmesini Osmanlı Hükümeti’ne teklif etmişlerdir. Söz konusu teklif Osmanlı hukuk bağımsızlığını ihlal edici nitelikteydi. Bu sebeple Osmanlı Hükümeti tarafından kendisine iletilen teklif endişeyle karşılanmış ve bunun gerçekleşmemesi için bütün diplomasi kanalları kullanılmıştır. Bu çalışmada bir yandan Makedonya adli teşkilatlanmasının yeterlilik düzeyi ve bir yandan ise büyük devletlerin Makedonya vilayetleri adliye teşkilatı ıslahatı üzerinde kontrol sağlamaya yönelik girişimlerini akamete uğratmak isteyen Osmanlı Hükümeti’nin diplomasi çabaları açığa çıkarılmak istenmiştir. Bu amaçla başta Osmanlı arşiv vesikaları olmak üzere çeşitli kaynaklardan faydalanılmıştır.
Keywords : Selanik, Manastır, Kosova, Makedonya Sorunu, Adliye Teşkilatı, Adli Islahat

ORIGINAL ARTICLE URL