NEO-GRAMŞİYAN ÇEVRECİ BİR HEGEMONYA ÖRNEĞİ - AVRUPA YEŞİL MUTABAKATI (AYM) VE TÜRK EKONOMİSİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Authors : Hamid Tatcı, Sezai Ozcelik

Pages : 2102-2128

Doi:10.35408/comuybd.1635196

View : 247 | Download : 248

Publication Date : 2025-10-24

Article Type : Research Paper

Abstract :İklim krizinin küresel siyasette ağırlığının artmasıyla birlikte çevreye ilişkin hassasiyetler uluslararası ilişkiler, ekonomi ve sosyoloji dahil birçok alandaki akademik çalışmaların önemli bir bileşeni haline gelmiştir. Gelinen noktada iklim değişikliği ile mücadeleye yönelik politika ve stratejiler, insan merkezciliğin ve kapitalizmin sürdürülemez yanlarının giderilmesine yoğunlaşmakta; mevcut üretim ve tüketim ilişkilerinin sürdürülebilir, çevre dostu, yenilenebilir ve döngüsel temellerde yeniden kurgulanmasına odaklanmaktadır. 2000’li yıllardan itibaren bahse konu ekolojik kavramlar gelişmiş ülkelerin ve ülke bloklarının yeşil mutabakat stratejileri kapsamında bir bütün olarak ele alınmaya başlanmıştır. Avrupa Birliği (AB) de, 2019 yılında kendi Avrupa Yeşil Mutabakat (AYM) stratejisini yeni bir ekonomik büyüme modeli olarak kabul etmiştir. AB ile Türkiye arasında 1996 yılından beri faal olan gümrük birliği ilişkisi, her ne kadar tarafları kısa zaman içerisinde birbiriyle daha da bütünleştirmişse de özgül niteliği nedeniyle AB’nin Türkiye üzerinde asimetrik ve aynı zamanda hegemonik nitelikte güç kazanmasına yol açmıştır. Bu durum, iki taraf arasındaki ticaret hacmi ve Türkiye’ye gelen doğrudan yabancı yatırımların kaynağına bakıldığında daha belirgin biçimde anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, Marksist Uluslararası İlişkiler kuramında önemli bir yer kaplayan Gramşiyan Eleştirel Yaklaşım doğrultusunda Türkiye ile AB arasındaki ticari ve ekonomik ilişkiler iklim krizi ile mücadele boyutuyla ve hegemonya olgusu ekseninde incelenmekte olup; bu çerçevede, Türkiye’nin AYM’ye uyum için attığı adımların gerekçesi olarak Neo-Gramşiyan “hegemonya” kavramına atıf yapılmaktadır. Çalışmada AB’nin öncülerinden olduğu yeşil mutabakat stratejilerinin esas itibarıyla Gramşiyan bakımdan yeni nesil bir çevreci hegemonyanın üretimi olduğu, bu stratejinin bağlayıcı yapıdaki gümrük birliği ilişkisi aracılığıyla Türkiye’nin sanayi altyapısını ‘rıza’ ve ‘zorlama’ kavramları üzerinden AYM’ye uyumlaştırmasını dayattığı teorik temellerde ele alınmaktadır.
Keywords : Avrupa Birliği, Gramsci, Hegemonya, İklim Değişikliği, Yeşil Mutabakat

ORIGINAL ARTICLE URL