Osmanlı İmparatorluğu`ndaki Posta Ağı Verilerinin Analizi ve CBS Tabanlı Modelleme

Authors : Ece Küçükatalay, Nuray Özaslan, Betül Gelengül Ekimci, Onur Şatır

Pages : 1044-1064

Doi:10.53433/yyufbed.1738691

View : 148 | Download : 219

Publication Date : 2025-12-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, 19. yüzyıldan erken Cumhuriyet’e uzanan Osmanlı posta ağının temel unsurları olan posta merkezlerini, tekil yapı odaklı okumaların ötesine taşıyarak CBS temelli bir çerçevede yeniden değerlendirir. Literatürdeki posta yapılarına ilişkin parçalılık ve ulusal envanterlerdeki dağınık kayıtların karşılaştırılabilir bir zeminde buluşturulamayışı, posta sisteminin işleyişini, ulaşım hatlarıyla kurduğu ilişkileri ve bölgesel yayılım dinamiklerini bütüncül biçimde ele almayı zorlaştırmıştır. Bu eksiklikten hareketle çalışmanın amacı, posta ağını parçalı okumaların ötesine taşıyarak işleyişini, ulaştırma altyapılarıyla kurduğu bağlantıları ve bölgesel farklılaşmalarını birlikte görünür kılmaktır. Araştırma, posta yapılarının değerini cephe ya da tipolojiye indirgemek yerine yer seçimi, erişim ve koridor ilişkileri üzerinden açığa çıkararak, geç Osmanlı kamu mimarlığının çoğul ve çok merkezli karakterini ağ ölçeğinde belgelemektedir. Bu doğrultuda arşiv belgeleri, tarihî haritalar, görsel materyaller ve resmî kayıtlar CBS’de coğrafi olarak referanslanmış ve ulaştırma türleriyle bağlantıları çözümlenmiştir. Bulgular, ağın sürekliliğini ve bölgesel farklılaşmalara rağmen ortak bir ulaşım–haberleşme sistemine eklemlendiğini göstermektedir. Bu çerçeve, koruma ve planlama kararlarının tekil yapılardan çok koridorlar ve stratejik eşik noktaları üzerinden kurgulanmasına imkân tanır. Sonuçta ortaya çıkan CBS tabanı, envanterleme, rota tasarımı, koruma önceliklendirmesi ve dijital sergileme gibi alanlarda kullanılabilir; yöntem ise benzer imparatorluk ölçekli ağların farklı coğrafyalarda karşılaştırmalı incelenmesine aktarılabilir.
Keywords : Osmanlı posta ağı, Mekânsal analiz, Coğrafi bilgi sistemleri, Mimarlık tarihi

ORIGINAL ARTICLE URL