ADİLCEVAZ RÜŞDİYE MEKTEBİ

Authors : Yağmur Şen

Pages : 383-397

Doi:10.53568/yyusbed.1677272

View : 75 | Download : 215

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyılda, birçok alanda olduğu gibi, eğitim alanında da önemli yenilikler gerçekleştirilmiştir. Bu yüzyılda peş peşe yaşanan yenilgiler, ordunun ıslahını zorunlu kılmıştır. Batılılaşma serüveni çerçevesinde, birçok alanda yeni reformlar yapmak kaçınılmaz olmuştu. 1839’da Tanzimat’ın ilanı ve ardından 1856 Islahat Fermanı ülkedeki eğitim konusuna köklü çözümler getirememişti. Geleneksel eğitim kurumlarının yanı sıra, Avrupa eğitim sistemi örnek alınarak çağın gereklerine uygun bir eğitim anlayışı benimsenmiştir. Bu anlayış doğrultusunda, devlet kurumlarında kalifiye eleman istihdamı hedeflenmiştir. Tanzimat Dönemi, bu çerçevede, eğitim sahasında da önemli gelişmelere sahne olmuştur. Dönemin şartları değerlendirildiğinde, sıbyan mektepleri yeterli olmadığından, sivil eğitimde modernleşmenin öncüsü olacak Rüşdiye mekteplerinin açılmasını gündeme getirmiştir. Rüşdiye adı verilen bu okulların açılmasına yönelik ilk eğitim girişimleri, II. Mahmud (1808–1839) döneminin sonlarına doğru başlamış, ancak bu okullar fiilen Sultan Abdülmecid (1839–1861) döneminde kurulmuştur. İlk Rüşdiye mektebi, 1847 yılında İstanbul\\\'daki Dâvud Paşa semtinde açılmıştır. Elde edilen başarıların ardından, bu okulların sayısı hızla artmıştır. Rüşdiyelerin çoğalması, medrese dışında öğretmen yetiştirecek kurumlara olan ihtiyacı da artırmıştır. Bu amaçla, 1848 yılında İstanbul\\\'da, Osmanlı Devleti’nin ilk öğretmen okulu olan Dârülmuallimîn-i Rüşdî açılmıştır. Bu okuldan mezun olan öğretmenlerin sayısının artmasıyla birlikte, taşrada da birçok Rüşdiye mektebi kurulmuştur. Osmanlı taşrasında açılan Rüşdiye mekteplerinden biri de Van Vilayetine bağlı Adilcevaz Rüşdiye Mektebi olmuştur. Bu çalışmada, arşiv kayıtlarına dayanarak Adilcevaz Rüşdiye Mektebi’nin kuruluş süreci, okulun genel programı, ders içerikleri, öğretmen atamaları, öğrenci profili ve devam durumları, okulda görev yapan personelin ve öğrencilerin durumları ayrıntılı bir şekilde değerlendirilecektir.
Keywords : : Osmanlı Devleti, Eğitim, Rüşdiye Mektebi, Adilcevaz.

ORIGINAL ARTICLE URL