Ebu’l-Ulâ Mardin’in Karma (Muhtelit) Mahkemeler Hakkındaki Görüşleri

Authors : Aslıhan Akdeniz

Pages : 1759-1794

Doi:10.33629/auhfd.1657429

View : 220 | Download : 240

Publication Date : 2025-10-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nde Tanzimat sonrasında adliye teşkilâtı bakımından birçok yenilik yapılmıştır. Bu dönem aynı zamanda çok sayıda sıkıntıyı da beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada Osmanlı’nın son dönem hukukçularından Ebu’l-ulâ Mardin’in karma mahkemeler ve yabancı hâkim tayini ile ilgili görüşlerine yer verilmiştir. Bu görüşler kendisinin bizzat kaleme aldığı, Sırât-ı Müstakîm adlı dergide “Muhtelit Mahkemeler” başlığıyla yayınlanan makalesi çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada kısaca Ebu’l-ulâ Mardin’in hukukçu kimliği ve karma mahkemelerin gelişim süreci ile ilgili bilgiler de yer almaktadır. Karma mahkemeler ve yabancı hâkim tayini konusunu devletin bağımsızlığı noktasından ele alan Mardin, konunun kapitülasyonların genişlemesi ve devletin kapitülasyon politikası bağlamında ele alınması gerektiğine işaret etmiştir. Ayrıca mahkeme hâkimlerinin resmî dile hâkim olmalarının önemini vurgulamıştır. Bu doğrultuda görüşlerini altı madde hâlinde sıralayan Mardin, karma mahkemelerin, devletin bağımsızlık hakkını ihlâl etmesi, toplumun ihtiyacı ile uyumsuz olması, uygulanma imkânının bulunmaması, toplumun şeref, haysiyet ve millî sevgisi itibarıyla başvurulamaz olması, yabancılara verilen imtiyazları genişletmesi, yabancılara verilen imtiyazlar konusunda devletin geçirdiği tarihî devirler bakımından son dönemin ihtiyaçlarına zıt olması nedenleriyle uygun olmadığını beyan etmiştir.
Keywords : Karma (Muhtelit) Mahkemeler, Ebu’l-ulâ Mardin, Tanzimat, Osmanlı Mahkemeleri, Yabancı Hâkim

ORIGINAL ARTICLE URL