Hukuk Kurallarıyla Doğanın “Hak Öznesi” Olarak Tanınması

Authors : Gülden Çınarlı Özbilenler

Pages : 2075-2148

Doi:10.33629/auhfd.1768637

View : 219 | Download : 187

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan dışındaki her şeyin insan için var olabileceği kabulünden hareket eden insan merkezli hak felsefesi, modern hukuk sistemlerinin temelinde yer almaktadır. Ancak doğanın ihtiyaçları göz ardı edilerek kurgulanmış olan bu sistem, evrenimizde giderek artan ve geri döndürülemez kayıpların önüne geçmekte yetersiz kalmaktadır. Buna karşı bir önlem olarak hukuki metinlerde doğanın da hak öznesi kabul edilip belirli mekanizmalarla korunması amaçlanmıştır. Bu kapsamda 2008 yılında Ekvador, anayasasına doğa haklarını dahil eden dünyadaki ilk ülke olmuş, onu yasal düzenlemelerle farklı kıtalardan birçok devlet (Bolivya, Yeni Zelanda, Avustralya, Uganda, İspanya, Panama ve Kolombiya) takip etmiştir. Özellikle yerli halkların etkisiyle Amerika (ABD, Brezilya, Kanada, Kolombiya, Kosta Rika, Peru), Asya (Hindistan), Avrupa (Birleşik Krallık, İrlanda Cumhuriyeti, Hollanda, İspanya) ve Okyanusya (Avustralya) kıtalarından pek çok devlette yerel otoriteler tarafından doğa haklarının tanındığı hukuki metinler kabul edilmiştir. Çalışmada doğa haklarının farklı kademelerdeki normlarla tanındığı devletlerden örneklere değinilirken, ulusal ve uluslararası alanda bu konuda yaşanan gelişmeler ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Keywords : Doğa Hakları, Hukukun Öznesi Doğa, Yerli Halklar ve Doğa Hakları, Var Olma Hakkı, Yenilenme Hakkı

ORIGINAL ARTICLE URL