Aziz Augustinus’un Düşünceleri Üzerinden Erken Orta Çağ Hıristiyan Düşüncesinde Kadının Tanrı’nın Suretini Taşıma Statüsü

Authors : Serpil Durğun

Pages : 109-138

Doi:10.33227/auifd.1601799

View : 154 | Download : 82

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Kadının, erkeğin Tanrı’yla kurduğu ayrıcalıklı ilişkiden sürekli olarak dışlanmasına yol açan androsentrik bakış açısının yerleşmesinde ve bu bakış açısının çağdaş fikirler üzerinde de etkili olmaya devam etmesinde kanonik düşünürlerin kadınlık hakkındaki düşünce ve yorumları hiç şüphesiz çok önemli bir rol oynamaktadır. Kanonik düşünürlerin öne sürdüğü düşünceler, çağdaş Batı felsefesinin çoğunda hâlâ yaygın olan, kadının değersizleştirilmesi modelini ortaya koymaktadır. Batı’nın hiyerarşik düalist düşünce geleneğinin bir izdüşümü olan bu model, tahakkümü her alanda meşrulaştırmaya hizmet ettiğinden bu düşünce biçiminin kanonik düşünürlerin görüşleri üzerinden serimlenerek açığa çıkarılması elzemdir. Bu kanonik düşünürlerden biri, ilk önemli Hıristiyan filozoflarından olan Aurelius Augustinus’tur (ö. 430). Batı Orta Çağ Hıristiyan kültürünün başlıca mimarlarından biri olarak kabul edilen Augustinus’un kadının rolü ve statüsüne dair düşünceleri, özellikle Batı Hıristiyan kültürü üzerinde yüzyıllardır normatif olarak kabul edildiğinden ve çağdaş fikirler üzerinde de etkili olmaya devam ettiğinden söz konusu düşüncelerinin irdelenmesi önem teşkil etmektedir. Bu kapsamda makale, Augustinus’un kadının rolü ve statüsüne yönelik düşüncelerinin kilit noktası durumunda olan, kadınların da tıpkı erkekler gibi Tanrı’nın suretinde yaratıldığını düşünüp düşünmediği konusunun irdelenmesi amacına yöneliktir. Augustinus’un yorumlarındaki eril-paternal tasavvurların irdelenmesinin, erkeğin Tanrı’yla kurduğu ayrıcalıklı ilişkiden kadının dışlandığı koşulların istikrarsızlığının ifşa edilmesinin, cinsiyet önyargısının zayıflatılmasına, bu konuda bir farkındalık sağlanmasına katkısı olacağı düşünülmektedir. Kadınların da tıpkı erkekler gibi Tanrı’nın suretinde yaratıldığını düşünüp düşünmediği konusunda Augustinus’un metinleri bazı belirsizlikler ve çelişkiler içermektedir. Kadın ve erkeğin ruhani açıdan eşit olduğunu savunmasına karşın kadını bedenle, erkeği akılla ilişkilendiren Augustinus, kadını bedensel farklılık bakımından aşağı görmektedir. Kadının bedensel olarak aşağı bir konumda olmasını ise, daha düşük bir akıl biçimiyle ilişkilendirmektedir. Augustinus, bedenin ruha tabi kılınması gerektiği düşüncesine koşut olarak, kadınları erkeklere tabi olarak konumlandırmaktadır. Böyle bir konumlandırma, onun kadının ruhani doğasını erkeğin ruhani doğasıyla eşdeğer olarak görmesine ters düşmektedir. Augustinus’un kadınlık tasavvurundaki bu çelişkili gerilimlerin, onun Yunan felsefesinden miras aldığı akıl-ruh/beden-madde düalizmi ekseninde okunduğunda daha kolay anlaşılabileceği söylenebilir.
Keywords : Orta Çağ Felsefesi, Aziz Augustinus, Hiyerarşik Düalist Düşünce, Hıristiyanlık, Yaratılış, Tanrı’nın Sureti, Kadın

ORIGINAL ARTICLE URL