Gün Yüzüne Çıkarılmayı Bekleyen Mevlevī Āyin Mecmūʿaları -Konya Mevlana 002188, 004598 ve 04835 Numaralı Mecmūʿalar Özelinde-

Authors : Sema Dinç

Pages : 435-460

Doi:10.33227/auifd.1615888

View : 90 | Download : 68

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüzde tarih itibariyle en geriye götürebildiğimiz ve içerisinde āyin metinlerinin bulunduğu mecmūʿalar 17. yüzyıla aittir. Naʿtlar, ilāhīler, miʿrāciyyeler, āyinler ve diğer dinî türleri de içerisine alan bu mecmūʿalar her zaman müstakil bir konu odaklı olarak karşımıza çıkmamaktadır. Konya Koyunoğlu ve Konya Mevlâna Müzesi kataloglarında bulunan birbirinden farklı özelliklerde toplam 9 āyin mecmūʿası bulunmaktadır. Bu çalışmanın muhtevası ise Konya Mevlâna Müzesi’nde 002188, 004598 ve 004835 numaralarıyla kayıtlı bulunan üç mecmūʿadan oluşmaktadır. Çalışma, incelenen āyin mecmūʿalarının tümündeki fihristler, Mevlevī āyini sayıları, muhteviyatında hangi āyinlerin bulunduğu, bu āyinlerin bestekārları, makām, perde ve uṣūl gibi teknik ve ehemmiyetli verilerin mevcut olup olmadığı gibi konuları içermektedir. Aynı zamanda bu çalışma mecmūʿaların fiziksel özellikleri, ketebe kayıtları ve hususi notlarını da kapsamaktadır. Bu minvalde 002188 numaralı mecmūʿanın Muḥammed Ṣaʿīd tarafından 1864 tarihinde kaleme alınmış olma ihtimali araştırılmıştır. Ayrıca 004598 numaralı mecmūʿanın 1826 yılında Aḥmed Ḥamdi Efendi tarafından kaleme alındığı görülmüştür. 004835 numaralı mecmūʿanın ise Muḥammed Emīn el-Mevlevī tarafından 1866 tarihinde telif edildiğine dair kayıtlar ele alınmıştır. Ayrıca mecmūʿalarda ilk kez ortaya çıkacak ya da unutulmuş olan āyinlerin metinleri de burada incelenmiştir. Bunlardan en önemlisi mecmūʿalarda nadir olarak rastlanan ʿİsmet Aġa’nın Iṣfahān āyinidir. Güftesinin tamamına bu makalede yer verilmiştir. Bununla beraber Dede Efendi’nin Feraḥfeẓā āyin-i şerīfindeki güfte farklılıklarına değinilmiştir. Aynı zamanda 004835 numaralı mecmūʿadaki makām/perde kaydı bulunan āyinlerin incelemesi yapılmıştır. Tüm güfteler ve uṣūl ḍarblarının bulunduğu kısımlar karşılaştırmalı analiz yöntemiyle çalışılmıştır. Böylece bu üç mecmūʿanın bilinmeyen yönleri bahsedilen taraflarıyla ortaya çıkarılmış ve ilim dünyasına kazandırılmış olacaktır.
Keywords : Türk Din Musikisi, Mevlevī Āyin Mecmūʿası, Konya Mevlâna Müzesi, ʿİsmet Aġa, Dede Efendi, Iṣfahān Āyin.

ORIGINAL ARTICLE URL