Geç Dönem Bir Osmanlı Aliminin Kenar Notlarında Saklı Dünyası: Filyozî ve Kıyamet Mecmuası

Authors : Eyüp Öztürk

Pages : 49-73

Doi:10.33227/auifd.1624579

View : 170 | Download : 151

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Mustafa Rüşdî b. Ahmed b. Recep Filyozî, ömrünün büyük kısmını 19. yüzyılın ikinci yarısında sürdürmüş bir Osmanlı âlimidir. Kendisi hakkında, Hisarönü adlı bir yere mensup olduğu ve bir müddet Kemankeş Kara Mustafa Paşa Medresesi’nde dersiâm olarak görev yaptığı dışında bir bilgi bulunmamaktadır. Filyozî’nin üçü telif düzeyinde birisi de derleme mahiyette (mecmūʿa) olmak üzere dört eseri tespit edilebilmektedir. Bunlar içerisinde, tek nüsha hâlinde Hacı Mahmud Efendi Koleksiyonu 594 numaralı demirbaşta kayıtlı olan Mecmūʿa bu yazının odak noktasını oluşturmaktadır. Mecmūʿa’da kıyamet ve alametleri konulu çok sayıda risale yer almakta olup hepsi de Filyozî’nin kendisi tarafından istinsah edilmiştir. Bununla birlikte Filyozî sayfa kenarlarına derç ettiği çok sayıda not ile risalelerin içeriğine dair yorumlar ve çıkarımlarda bulunmuştur. Bu haliyle söz konusu notlar, Filyozî’nin hem kendi hayatına hem de yaşadığı döneme dair, belki başka kaynaklarda tesadüf edilemeyecek türde, özgün bilgiler ihtiva etmektedir. Zira bu bilgiler, kendisiyle ilgili sınırlı kaynaklardan çıkarılan mutedil dersiâm portresini değiştirmekte, onu kıyametin kopmasının an meselesi olduğunu düşünen apokaliptik zihne sahip bir kimseye dönüştürmektedir. Daha da önemlisi söz konusu bilgiler, Filyozî’nin cifr ve keşf gibi metotlarla elde edilen bilgilere sonsuz güven duyan ve çevresindeki bütün gelişmeleri yaklaşan kıyamet ile -yer yer paranoya düzeyinde- ilişkilendiren bir kimse olarak görebilmeye/değerlendirebilmeye imkân tanımaktadır. Bu nedenle makalede, iki temel başlık altında bir içerik oluşturulmuş; ilk aşamada kenar notlarına yansıyan bilgiler olmadan Filyozî tasvir edilirken ikincisinde ise kenar notlarındaki bilgiler göz önünde bulundurulduğunda belirginleşen portre ortaya koyulmuş ve bunlar son kertede bir mukayeseye tabi tutulmuştur. Bu sayede de yazma eserlerin kenarlarına kaydedilen notların biyografi ve tarih yazıcılığı noktasında ne kadar önemli ve tamamlayıcı olabileceği hususu öne çıkarılmıştır.
Keywords : Filyozî, Osmanlı Apokaliptik Geleneği, Mehdilik, Kıyamet, Cifr, Kenar Notları

ORIGINAL ARTICLE URL