el-Mesʿūdī’ye Literatürde Yer Bulmak: Murūcu’ẕ-Ẕeheb’in İslam Tarihine Kaynaklığı ve Bir Edeb Eseri Olarak Okunmasının İmkanı

Authors : Kevser Beyazyüz Sipahioğlu

Pages : 657-690

Doi:10.33227/auifd.1630941

View : 204 | Download : 280

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :el-Mesʿūdī (345/956), günümüze ulaşan eserlerinin zengin içeriği ve metodunun farklılığı nedeniyle şöhret kazanmış bir alimdir. Coğrafyaya, iklime, farklı milletlerin geçmişlerine ve yaşantılarına dair anekdotlar barındıran tarih anlatımı ile metinlerinin giriş kısımlarında neyi neden ve nasıl yaptığını belirtmesi ve yer yer aktardığı meselelere dair tartışmalar yürütüp görüş bildirmesi, onu oldukça dikkat çekici kılmaktadır. Bütün bunlar el-Mesʿūdī’nin çağdaş literatürde büyük bir ilgi görmesini ve araştırmacıların takdirini kazanmasını sağlamıştır. Ancak tam da bu noktada bazı problemler göze çarpmaktadır. Çünkü el-Mesʿūdī, biyografik sözlükler ve eserlerinin literatürdeki izi dikkate alındığında pek tanınmadığı ve etkili olmadığı söylenebilecek bir isimdir. Alimin çağdaşları ve halefleri nezdindeki görünmezliği soru işaretlerine yol açarken kendisine yönelik çağdaş ilgi/algının İslam ilim geleneğindeki yerini bir kırılmaya uğrattığından şüphelenmeyi de mümkün kılmaktadır. Bu çalışmada el-Mesʿūdī\\\'nin Murūcu’ẕ-Ẕeheb’deki Emevi anlatımı, müellifle ilgili kabuller dikkate alınarak çözümlenmiştir. Neticede esere özgünlük kazandırdığı düşünülen metot farklılığının ilgili kısımdaki tezahürlerinin sınırlı olduğu, buna karşın el-Mesʿūdī\\\'nin ele aldığı temalar ve yer verdiği konularla diğer tarih eserlerinden ayrıştığı gözlemlenmiştir. Bu durumun nasıl yorumlanması gerektiği sorgulandığında ise edeb geleneği ve literatürünü bir çerçeve olarak kullanmanın, problemlerin birçoğunu çözme potansiyeli taşıdığı görülmüştür. Zira meseleleri her yönüyle kuşatan derinlikli bilgi arayışından ziyade olabildiğince farklı konulara dair öğretici ve eğlendirici malumat edinme yaklaşımı olarak edeb, Murūcu’ẕ-Ẕeheb’in Emevi anlatımındaki siyasî-askerî-idarî tarihe dair bilgilerin yokluğuna karşın ilginç hadiselere, özlü sözler veciz sohbetlere gösterilen ilgiyi son derece anlaşılır kılmaktadır. Ayrıca böylesine bir ilmî muhit tespiti, günümüz araştırmacılarının çığır açıcı bulduğu bir içeriğin ve metodun, ilk muhataplarına pek de farklı görünmemiş veya metnin yeni ortaya çıkmış ulema dışındaki okur-yazar sınıf arasında dolaşıma girmiş olabileceği gibi ihtimalleri gündeme getirmektedir. Dolayısıyla el-Mesʿūdī’nin tarihçiliğine ve coğrafyacılığına rengini veren bir üst kimlik olarak edībliği hesaba katmanın, müellifin ilim geleneğindeki yerini ve tercihlerini daha iyi anlamaya sağlayacağı katkılar ele alınmıştır.
Keywords : el-Mesʿūdī, Murūcu’ẕ-Ẕeheb, Edeb Literatürü, İslam Tarihyazıcılığı.

ORIGINAL ARTICLE URL