Zerdüştî Din Adamlarının Maniheizm Hakkında Bilgisi: Mardānfarrox’un Anti-Maniheist Polemiği Šak-ud-Gumānīh-Vizār

Authors : Nevfel Akyar

Pages : 1153-1178

Doi:10.33227/auifd.1725866

View : 150 | Download : 180

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, dokuzuncu yüzyıl Zerdüştî din adamı ve bilgini Mardānfarrox tarafından kaleme alınan Šak-ud-Gumānīh-Vizār (ŠGW) adlı eserin Maniheizm’e yönelik eleştirilerini incelemekte ve ŠGW’nin 16. bölümünde yer alan Maniheist terminoloji ve kozmolojiye yönelik eleştirilere odaklanmakta, özellikle metnin ilk elli üç pasajını analiz etmektedir. Mardānfarrox’un Maniheist terminolojiye olan derin hakimiyeti, onun bu inançla olan yakın ilişkisini göstermektedir. Çalışma, yazarın Maniheizm’in ‘üç zaman’ öğretisine (başlangıç, karışım ve ayrışma) yönelik eleştirilerini ve bu öğretinin Zerdüştî kozmolojisiyle karşılaştırmasını detaylı bir şekilde incelemektedir. Maniheist kozmogonide önemli bir figür olan Kundag’ın etimolojik analizi ve makrokozmosun yaratılışındaki rolü, makalenin önemli bulgularından biridir. Mardānfarrox’un polemik stratejilerini ve Maniheizm’e yönelik temel ithamlarını (tutarsızlık, ahlaki sorumsuzluk, doğa karşıtlığı, mitolojik abartı ve Tanrı’nın gücünü sınırlandırma) sistematik bir şekilde ortaya koyan çalışma, Maniheist düalizmde iki ilkenin ontolojik eşitliği ve maddi dünyanın kötü olarak görülmesinin, Zerdüşt kozmolojisinin Ohrmazd’ın mutlak yaratıcı gücünü vurgulayan ve maddi dünyayı olumlu değerlendiren yaklaşımıyla tezat oluşturduğunu göstermektedir. Bu araştırma, Zerdüştî polemik literatürünün önemli bir örneğini nitel araştırma yöntemleri ile analiz ederek, dokuzuncu yüzyıl İran’ında dinler arası polemiklerin doğasını ve Zerdüştî düşünürlerinin rakip inanç sistemlerine yönelik eleştirel yaklaşımlarını anlamak açısından literatüre katkı sağlamaktadır.
Keywords : Dinler Tarihi, Zerdüştîlik, Maniheizm, Šakud-Gumānīh Wizār, Mardānfarrox, Polemik.

ORIGINAL ARTICLE URL