TÜRK HALK MÜZİĞİNDE ÎKA VE YAPISAL UNSURLAR İLE İLİŞKİSİ

Authors : Emre Düzenli

Pages : 372-400

Doi:10.31722/ejmd.1669536

View : 71 | Download : 147

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede îka kavramının açıklanması ve Türk halk müziğinde (THM) îkanın güfte, vezin, usûl, ritim, ezgi ve form gibi yapısal unsurlar ile ilişkisinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, tipik durum örnekleme yöntemi kullanılmış ve TRT THM repertuvarından eserler seçilerek incelenmiştir. Çalışmada kullanılan yapısal organizasyon analizi, THM eserlerindeki genel geçer durumu basit şekilde gösteren örneklere uygulanmış; böylelikle incelenen hususun açık ve net şekilde ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında, îkanın öncelikle güfte ile ilişkisi ve eserin kurgusunun oluşturulması bakımından belirleyici işlevine dair bulgulara ulaşılmıştır. Bu kısımda, THM eserlerinde görülen temel îka kalıbı açıklanarak bu kalıpta değişimlerin görüldüğü durumlar değerlendirilmiştir. Ardından hece ve darp atak noktaları arasındaki uyuma dayalı olarak, îka ve usûl arasında bulunan ilişkiye dair örnekler ortaya konmuştur. Ayrıca aynı usûle ve farklı vezinlere sahip eserlerde kullanılan îka kalıplarındaki ortak yapıların varlığı da îka - usûl ilişkisi bakımından önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. Îka - ezgi ilişkisine dair bölümde, THM eserlerinde ezgisel kurgunun temelini oluşturan dize ezgisi ile dizenin esere yerleştirilme şekli ile ilgili olan îka arasındaki bağ ortaya konmuştur. Son olarak, THM eserlerinde formu belirleyen temel öge olan dönem açıklanmış ve dönem ile dize ezgisi arasındaki bağlantı dolayısıyla, îka - form ilişkisi izah edilmiştir.
Keywords : Türk Halk Müziği, Îka, Güfte, Usûl, Ezgi, Form

ORIGINAL ARTICLE URL