ÇANKIRI YARAN SOHBETLERİNDE SÖZLÜ OLARAK İCRA EDİLEN CEZAYİR TÜRKÜSÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Authors : Kadir Çayır

Pages : 61-97

Doi:10.31722/ejmd.1714851

View : 71 | Download : 177

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada; öncelikle tarihsel bağlamda Cezayir’in işgali ele alınarak, Çankırı’da ve Anadolu’da görülen sözel/ezgisel yansımaları araştırılmıştır. Anadolu’daki diğer benzerlerine kıyasla özel bir örnek olan ve Çankırı’da yapmış olduğumuz saha çalışmalarında da gördüğümüz yaşayan örneğinden yola çıkılarak, Çankırı yaran sohbetlerinde görülen vokal icraya sahip “Cezayir’dir Koç Yiğidin Vatanı” isimli türkünün tür, biçim, makam ve usûl yönüyle analizi yapılmış ve icrasal bağlamı incelenmiştir. Bu inceleme esnasında Anadolu’nun farklı bölgelerinde de gördüğümüz, sözlü/sözsüz(vokal/enstrümantal) olarak farklı şekillerde hem düğünlerde hem de sohbet toplantılarında icra edilen,“Cezayir, Cezayir türküsü/türküleri veya Cezayir havası/marşı” olarak bilinen bazı türkülerin de tür, biçim, makam ve ritmik yönüyle analizleri yapılarak Çankırı’da görülen örneği ile benzerlikleri, farklılıkları ve icrasal bağlamları incelenmiştir. Türk sanat müziği ve Türk halk müziği içinde var olan yapısal fark ve isim olarak göstermiş oldukları çeşitliliklerden yola çıkılarak; bu türkülerin müzik formu ve edebi türleri, benzerlikleri ile farklılıkları üzerine birtakım araştırmalar ve tespitler yapılmıştır. Aynı makam ve aynı usûlde olan türküler belirli gruplara ayrılarak incelenmiş olup, ortak ritimsel, ezgisel ve makamsal karakterleri ile edebi türleri, türkü sözleri ve ezgileri arasındaki benzerlik ve farklılıkları tespit edilerek karşılaştırılmaları yapılmıştır.
Keywords : Çankırı, Yaran Sohbetleri, Cezayir Türküsü, Makam, Tür, Biçim

ORIGINAL ARTICLE URL