ÂVÂZE YAPISINI EDVÂRLAR ÜZERİNDEN ANLAMAK

Authors : Burak Kaynarca, N. Oya Levendoğlu

Pages : 246-288

Doi:10.31722/ejmd.1650129

View : 196 | Download : 98

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada 13-17. yüzyıllar arasında İslâm coğrafyasına ait müzik teori kaynaklarında temel bir kategori olarak nitelendirilen âvâze yapısı incelenmektedir. Âvâzelerin kavramsal boyutu, bâtınî niteliği, felsefe ve astroloji alanlarıyla olan ilişkisi üzerine yapılmış yayınlardan farklı olarak bu çalışmada âvâze sınıfı müzik alanı bakımından irdelenmekte, teorik ve analitik boyutlarıyla Geveşt ve Gerdâniye âvâzeleri üzerinden ele alınmaktadır. Çözümlemesi yapılan Geveşt ve Gerdâniye âvâzelerine ek olarak Nevrûz, Selmek, Mâye, Şehnâz ve Hisâr âvâzelerinin sesleri ve aralıkları, intikâl şekilleri, asılları, âgâz ve karâr perdeleri ile günümüzdeki perde karşılıkları tespit edilerek çalışmaya dahil edilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımıyla hazırlanan çalışmada, veriler 13. yüzyıl ile 17. yüzyıl arasındaki müzik teori kaynakları üzerinden toplanmış ve tematik olarak kataloglanarak analiz edilmiştir. Birincil kaynaklar üzerinden elde edilen bu veriler doğrultusunda âvâzelerin devir ve terkîb yapılarından farklı olarak birleşim olmadıkları, tek bir asıldan meydana geldikleri, ilgili asılların çeşitli devirlerde de bulunması sebebiyle edvârlarda devirlerle ilişkilendirildikleri, kendilerine özgü intikâl şekillerinin olduğu ve böylelikle diğer kategorilerden ayrışarak müzik teori kaynaklarında özgün bir sınıflama olarak yer aldıkları anlaşılmıştır.
Keywords : Avaze, devir, edvar, intikal, tabaka, cins, makam sınıflaması, Orta Çağ İslam müzik nazariyatı.

ORIGINAL ARTICLE URL