Görülmeyeni Kodlamak: Güzelova’dan Bir Kura-Aras Çömleği Üzerindeki Bezemenin Göstergebilimsel Çözümlemesi

Authors : Gülşah Öztürk, Mehmet Işıklı

Pages : 37-46

Doi:10.51493/egearkeoloji.1711795

View : 126 | Download : 175

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Yazının henüz kullanılmadığı prehistorik kültürlerde, ortak kültürel bellek sayesinde zenginleşerek sayısız anlam kazanan görsel göstergeler, çeşitli nesnelerin yüzeylerini süslemiştir. Bu örnekler içerisinde, kültürel göstergelerin bir iletişim unsuru olarak kullanıldığı önemli bir buluntu grubunu da çanak-çömlekler oluşturmaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi’nin Erken Tunç çağını karakterize eden, Kura-Aras yerel isimlendirmesiyle Karaz Kültürü, özgün tarzıyla çağdaşlarından bariz şekilde ayrılan bir seramik geleneğine sahiptir. El ile şekillendirilen ve kırmızı-siyah renk kontrastına sahip olan bu seramikler, teknik açıdan bazı standart özellikler taşısa da, çevre koşullarının lokal düzeyde bazı teknik uygulamaları -kil, katkı, motif gibi- etkilediği bilinmektedir. Özgün bir sanat dili oluşturan bu seramik geleneğine ait bezeme repertuvarında, çeşitli geometrik ve figüratif motiflerden oluşan tasarımlar yer almaktadır. Ayrıca, bu kompozisyonlarının farklı kültür bölgelerinde tekrar edilerek kullanılmış olması, onların kültürel bir mesaj içerdiğini düşündürmektedir. Bu makale, Erzurum Yöresi Kura-Aras seramik bezeme repertuvarı içerisinde özel bir yer tutan Güzelova çömleği üzerindeki bezeme kompozisyonunun göstergebilimsel çözümlemesini içermektedir. A. J. Greimas’ın göstergebilimsel çözümleme yönteminin temel alındığı çalışmada, tasarımı oluşturan her bir motif için önce betisel, daha sonra izleksel düzeyde değerlendirmeler yapılmış ve motifler kültür bağlamında yorumlanarak kompozisyonun temsil ettiği olası anlamlar ortaya konulmuştur. Hem arkeolojik hem de göstergebilimsel analizleri içeren bu çalışma alanında özgün bir araştırmayı sunmaktadır.
Keywords : Kura-Aras Kültürü, Doğu Anadolu Bölgesi, Seramik, Bezeme

ORIGINAL ARTICLE URL