Ali Nihat Tarlan’ın Metin Şerhi Anlayışında İzaha Muhtaç Bir Kavram: “Küll”

Authors : Ramazan Arı
Pages : 59-79
Doi:10.51540/ijof.1817452
View : 121 | Download : 196
Publication Date : 2025-12-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Klasik Türk şiiri metinlerini şerh etmede farklı metotlar kullanılagelmiştir. Bunlar geleneksel ve modern şerh metotları şeklinde iki grupta değerlendirilebilir. Tüm metotlar, temelde beyti anlamaya/anlatmaya yönelik çabalardır. Bu alanda öncü Ali Nihat Tarlan, Metinler Şerhine Dair adlı teorik çalışması yanında Divan Edebiyatında Tevhîdler, Şeyhî Divanı’nı Tetkîk ve Fuzûlî Dîvânı Şerhi adlı uygulama çalışmalarını yapmıştır. Tarlan’a göre manzum bir metni şerh etmek için iki açıdan ele almak gerekir: Cüz‘ ve küll. Bu anlamda beyit, “cüz”ü temsil eder. Şârih, öncelikle beyti kendi içinde izah etmelidir. Ardından küllün kavranması gerekir. Tarlan, beyitteki “ortak kavramı” işleyen beyitler bütününü “küll” diye adlandırır. Küllün kavranması için beyitteki “ortak kavramı” işleyen tüm divanlardaki beyitler tahlil yoluyla tespit edilmelidir. Ardından küllün tasnif ve tetkiki yapılmalıdır. Metinler Şerhine Dair makalesinde, beyitlerin cüz ve küll kavramları yönüyle şerhine dair Tarlan, detay vermemiş gibi görünse de konuya dair kendi iki çalışmasına atıfta bulunur. İlki, Divan Edebiyatında Tevhîdler, ikincisi Şeyhî Divanı’nı Tetkîk’tir. İlk eserinde farklı yüzyıllardan seçilmiş şairlerin tevhit türündeki şiirlerinin “ortak maddeleri” tespite çalışılır. İkinci eser ise gazellerin tahlilidir. Şeyhî’nin gazellerindeki “ortak maddeler” belirlenip bir tahlil şablonu oluşturulur. Bu çalışmada, Ali Nihat Tarlan’ın Metinler Şerhine Dair çalışmasında literatüre kazandırdığı “küll” kavramı uygulama örnekleri üzerinden izah edilecek, kavramın metin şerhi çalışmalarındaki önemine değinilecektir.
Keywords : metin şerhi, şerh metotları, ortak kavramlar, küll, estetik.

ORIGINAL ARTICLE URL