el-Lemem Teorisi Bağlamında Günah Tasnifi: Kur’ân ve Hadis Verilerinin Sentezik Bir İncelemesi

Authors : Osman Yağmur

Pages : 253-272

Doi:10.46595/jad.1816314

View : 66 | Download : 138

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm’de insanın günah karşısındaki konumu ve sorumluluğu, farklı dereceler üzerinden ele alınmaktadır. En-Necm sûresi 53/32. âyet, büyük günahlarla küçük günahlar (el-lemem) arasındaki ayrımı açıkça ortaya koymaktadır. Müfessirler “el-lemem” kavramını, kimi zaman insanın iradesi dışında gelişen geçici temayüller, kimi zaman da işlenip ardından hemen tevbe edilen küçük günahlar şeklinde yorumlamışlardır. İbn Abbas, Katâde ve Mücâhid gibi erken dönem müfessirlerin açıklamaları, bu kavramın mahiyeti konusunda farklı yaklaşım tarzlarını yansıtmaktadır. Bu bağlamda Hz. Peygamber’in (s.a.v) “Âdemoğluna zinadan bir pay yazılmıştır...” hadisi, âyetin tefsirinde tamamlayıcı bir delil olarak değerlendirilmiştir. Hadis, zinayı yalnızca fiilî birleşmeye indirgememekte; bakıştan işitmeye, dokunmadan niyete kadar uzanan çok boyutlu bir sürece dikkat çekmektedir. Bu yaklaşım, “kebâir” ve “lemem” ayrımına ışık tutmakta ve günahın niyet–amel ilişkisi içinde nasıl değerlendirileceğini göstermektedir. Yapılan inceleme sonucunda, ilgili hadisin ferç, nefsin temennisi ve el-lemem kavramlarını açıklığa kavuşturarak zina fiilinin derecelerini belirlediği; bu yönüyle hem küçük günah–büyük günah ayrımına hem de günahın psikolojisine dair önemli bir çerçeve sunduğu tespit edilmiştir. Hadis, kişinin şehvetle imtihanını ve iffetin korunmasının ahlâkî değerini vurgulamakta; ayrıca Allah’ın engin mağfiretinin, kulun içsel mücadele ve niyet dünyasıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Böylece âyet ve hadisin müşterek ele alınması, günahın mahiyeti ve insan iradesinin sınırları konusunda bütüncül bir anlayışa katkı sağlamaktadır.
Keywords : Hadis, Günah, Kebâir, Zina, el-Lemem, Buhârî

ORIGINAL ARTICLE URL