TÜKETİCİLERİN İNSANSI ROBOT (HUMANOID) TEKNOLOJİSİNİ BENİMSEMEYE HAZIR OLMALARI ÜZERİNDE İNSAN BİÇİMCİLİK, İÇSEL MOTİVASYON VE İNSANSI ROBOT GENEL KAYGISININ ETKİLERİNİ BELİRLEMEYE YÖNELİK YARI DENEYSEL BİR ÇALIŞMA

Authors : Hakan Çelik, Azize Tunçtürk

Pages : 747-788

View : 64 | Download : 204

Publication Date : 2026-01-12

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsansı robot teknolojileri üzerine yapılan yatırımların başarıya ulaşması, tüketicilerin bu teknolojileri benimsemeye ne ölçüde hazır olduklarının anlaşılmasına bağlıdır. Bu bağlamda, kullanıcıların psikolojik eğilimlerinin anlaşılması hem akademik hem de uygulamalı düzeyde önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, tüketicilerin insansı robot teknolojilerini benimsemeye hazır olmaları üzerinde antropomorfizm, içsel motivasyon ve insansı robotlara yönelik genel kaygı değişkenlerinin etkilerini belirlemek ve robotların insansı ya da mekanik görünümlerine göre bu ilişkilerin değişip değişmediğini inceleyerek literatüre özgün bir katkı sunmaktır. Araştırmada yarı deneysel desen kullanılmıştır. Manipülasyon video ve görsellerin ardından katılımcılara anketler uygulanmıştır. Katılımcılar dört gruba ayrılmıştır. Deney gruplarından biri yalnızca antropomorfik özellikler içeren, biri yalnızca kaygı uyandırıcı içerikler barındıran, diğeri ise her iki unsuru bir arada sunan videolara maruz bırakılmıştır. Kontrol grubu olarak belirlenen dördüncü gruba ise sadece görsellerin ardından anket uygulanmıştır. Veriler, deneysel manipülasyon ve anket tekniği kullanılarak toplanmış ve Kısmi En Küçük Kareler (PLS - Partial Least Squares) yöntemi ile analiz edilmiştir. Teknolojiye yönelik bireysel tutumların çok boyutlu bir yapıda değerlendirilmesini mümkün kılan TAP (Teknoloji Benimseme Eğilimi) modeli, bu çalışmada bireylerin teknolojiye yönelik tutumlarını iyimserlik, yeterlilik, bağımlılık hissi ve güvenlik açığı gibi çok boyutlu yapılarla değerlendirebilme kapasitesi nedeniyle tercih edilmiştir. Bulgular, TAP (Teknoloji Benimseme Eğilimi) modelinin, bireylerin insansı robot teknolojilerini benimsemeye hazır olma düzeyini açıklamada geçerli ve açıklayıcı bir kuramsal yapı sunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, araştırma sonuçları, içsel motivasyonun bireylerin insansı robotlarla etkileşim kurma niyetleri üzerinde anlamlı ve pozitif bir etki yarattığını ortaya koymuştur. Antropomorfik sunumlar ve kaygı manipülasyonlarının bu ilişkiler üzerindeki etkisi bağlama göre farklılaşmıştır. Bu sonuçlar, insansı robotların tasarım ve toplumsal entegrasyon süreçlerinde kullanıcı odaklı psikolojik faktörlerin önemini vurgulayarak, teorik ve pratik öneriler sunmaktadır.
Keywords : İnsansı Robot, Teknoloji Benimseme Eğilimi, İçsel Motivasyon, Antropomorfizm, İnsansı Robotlara Yönelik Genel Kaygı, Yarı Deneysel

ORIGINAL ARTICLE URL