Safevi’nin İlk Nuru: Envâri Süheylî’nin Topkapı Nüshası

Authors : Rahime İrcal, Ökkeş Hakan Çetin
Pages : 789-826
View : 53 | Download : 87
Publication Date : 2026-01-12
Article Type : Research Paper
Abstract :Bir varmış bir yokmuş diyerek başlayan, günü ve yönü belirsiz sözlerin verdiği hikmetlerden feyz alan bir kitap. Nesilden nesle aktarılarak gelen sözler silsilesi. Kimi zaman öğüt vermiş kimi zaman yol göstermiş ama hep doğruyu salık vermiş. Salt doğruyu kimsenin tam olarak bilemediği hayatta en iyiyi söylemeye niyet eden sözlerin toplandığı güzide bir eser; Süheyli’nin nuru yani Envâr-i Süheyli. Bu çalışmada Topkapı Saray Müzesi’nde H. 361 envanter numarası ile kayıtlı olan Envar-i Süheyli nüshasının kodikolojik ve ikonografik olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. Topkapı Saray Müzesi nüshasının seçilme nedeni daha önce bu eserin kapsamlı olarak tanıtılmamış olmasıdır. Topkapı Sarayı Müzesi Kitaplığındaki bu nüshasının Safevi döneminde istinsah edilmiş ilk resimli “Envâr-i Süheyli” olabileceğini düşünmemiz de bu resimli el yazması üzerine yoğunlaşmamızın bir başka nedenidir. Kesin bir yargıya varmak zor olsa da çalışmanın metninde açıklayacağımız verilere dayanarak böyle bir tespitte bulunduk. Yukarıda da belirttiğimiz gibi Süheyli isimli bir vezirin nuru ve hikmeti olarak bilinen Envar-i Süheyli adlı eserin Safevi dönemine ait resimli ilk örneği kanımızca Topkapı Saray Müzesinde Hazine 361 envanter kayıtlı bu el yazmasıdır. Bu yazma ile ilgili kapsamlı bir çalışma olmadığı için araştırmalarımız neticesinde edinilen verilerden bazı çıkarımlar yapılmıştır. Eserin Dünya üzerindeki çok sayıda müze ve kütüphanede kopyaları yer almaktadır. Envâr-i Süheyli’nin yazılış tarihi tam olarak bilinmemektedir. Ancak eserin yazarı Mevlânâ Kemâlüddîn Hüseyn b. Alî-i Beyhakī-yi Sebzevârî’nin tarihi belirli olan diğer eseri Ahlâk-ı Muhsinî (1495) ile çağdaş olduğu var sayılır. Envâr-i Süheyli’nin toplam 52 resimsiz nüshasına ulaşılmıştır. En erken tarihli resimsiz yazmalar İstanbul Süleymaniye Kütüphanesinde yer alır. Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu, 04215 koleksiyon numarasıyla yer alan 235 sayfalı eser, H.897/M.1491-1492’ye tarihlenir. Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu, 03790 koleksiyon numarasıyla yer alan eser ise H.918/M.1512-1513’e tarihlenmektedir
Keywords : Türk Resim Sanatı, Safevi Minyatürü, Kelile ve Dimne, Envâr-i Süheyli, Tebriz.

ORIGINAL ARTICLE URL