KIBRIS ADASI’NDAKİ ANTİK ŞEHİRLERDE İNGİLİZLERİN XIX. YÜZYILDA GERÇEKLEŞTİRDİĞİ ARKEOLOJİK FAALİYETLER

Authors : Rehşan Yıldız

Pages : 49-69

View : 223 | Download : 186

Publication Date : 2025-05-09

Article Type : Research Paper

Abstract :XIX. yüzyılda Batı toplumlarında eski eserlere ilgi olabildiğince arttı. Bu ilgi neticesinde birçok seyyah, arkeolog, diplomat ve eski eser meraklısı Osmanlı Devleti topraklarına yöneldi. Ardından bölgede birçok arkeolojik araştımalar gerçekleştirdi. Bu araştırmalarla beraber elde edilen eserler harice çıkarıldı. Zamanla bu araştırmalar Osmanlı Devleti’nin neredeyse tüm coğrafyasını kapsadı. Zira Osmanlı Devleti birçok medeniyeti bünyesinde barındırmış ve arkeolojik açıdan oldukça önemli bir coğrafyaydı. Dolayısıyla Osmanlı Devleti adalarından biri olan Kıbrıs Adası’da bu çalışmaların gerçekleştiği bölgelerden biri oldu. Kıbrıs Adası’nın ilk yerleşimcilerinin kim olduğu bilinmiyordu. Ancak bilinen ilk yerleşimcileri sırasıyla Mısır, Hitit, Fenike, Asur, Pers, Ptoleme, Roma İmparatorluğu, Haçlılar, Lusignanlar, Venedik Devleti ve Osmanlı Devleti gibi önemli uygarlıklar oldu. Bu uygarlıklardan kalan miras ise Kıbrıs Adası’nı adeta bir cazibe merkezi haline getirdi ve başta İngilizler olmak üzere birçok Batılı kaşifin araştırmalarını gerçekleştirdiği bir bölge haline geldi. Osmanlı Devleti kendi topraklarında Batılıların bu faaliyetlerine engel olabilmek için birçok kez asar-ı atika nizamnameleri yayınladı. Lakin yayınlanan bu nizamnameler Batılılara engel olabilecek yeterlilikte değildi. Bundan dolayı nizamnameler Kıbrıs Adası’nda da etkili olamadı. Böylece Robert Hamilton Lang, Demetrios Pierides, Thomas Sandwith, Luigi Palma di Cesnola, Tiburce Colonna Ceccaldi gibi diplomat arkeologlar da eserleri kendi ülkelerine taşımak ve ayrıca kendi kazançlarını artırmak için pekçok araştırma gerçekleştirdi. Zira Osmanlı Devlet ricali de bu faaliyetlere engel olabilmek için çaba sarfetti ancak yeterince etkili olamadı. Bu çalışmada Kıbrıs Adası’nın XIX. yüzyılın başlarından 1878’de İngiliz İlhakına kadar geçen süreçte gerçekleşen arkeolojik çalışmalar ele alınmıştır. Çalışma da başta asar-ı atika nizamnamelerinin de aralarında olduğu, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşiv vesikaları incelenmiştir. Ardından araştırma inceleme eser, gazete ve makalelerden de istifade edilerek hazırlanmıştır.
Keywords : Asar-ı Atika, Dali, Salamis, Robert Hamilton Lang, Demetrios Pierides

ORIGINAL ARTICLE URL