Sınır Anlaşmazlığından Su sorununa: Hilmend Nehri Suyu Paylaşımı Sorunu (1872-1905)

Authors : Mohammad Jawad Niki, Hayri Çapraz

Pages : 11-33

Doi:10.58640/asyar.1827243

View : 82 | Download : 109

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma 1872-1905 tarihleri arasında Afganistan ve İran’ın Sistan bölgesinde Hilmend Nehri suyunun kullanımı ile ilgili sorunu incelemektedir. Hilmend Nehri, Afganistan içlerinden doğarak, ülkenin güneybatısında İran ile sınır yaptığı Sistan bölgesine dökülmektedir. XIX. yüzyılın sonlarında her iki devlet Hilmend Nehri’nin deltasındaki suyunun kullanımı konusunda birbirlerini suçladılar. Bu makalenin amacı, iki devlet arasında bu sorunun ilk ortaya çıkışının sebeplerini, tarafların tavırlarını, İngiltere’nin aracı rolünü ve İngiltere’nin bölge politikaları çerçevesinde tepkilerini ortaya koymaktır. Bu çerçevede, Rusya’nın Sistan krizine müdahalesini engellemek için İngiltere’nin inisiyatif üstlendiğine değinilmektedir. İngiltere’nin, 1872 yılında F. Goldsmid başkanlığında bir heyetle Sistan sınır sorununun Hilmend Nehri üzerinden çizilerek çözüldüğüne yer verilmektedir. Goldsmid’in çözüm önerisine göre Sistan ikiye ayrıldı. Hilmend Nehri’nin Aşağı Kohak deltasının en doğusundaki ana kolunu iki ülkenin sınırı olarak belirlendi. 1872 yılında sağlanan bu antlaşma Afganistan ve İran arasında geçici çözüm oldu. 1896 yılında Hilmend Nehrinin aşağı kısımlarında ana akış kolunun yatak değiştirmesiyle, sınır sorunu, su paylaşımı krizine dönüştü. 24 yıl sonra iki devlet arasında sınır sorunu, bu kez su sorunu olarak tekrar keskin bir şekilde canlandı. 1905 yılında İngiltere’nin aracılığında ikinci kez soruna çözüm arayışları oldu. Makalede, Hilmend Nehri’nin Sistan bölgesi deltasındaki kanallarından biri üzerinden sınır çizilmesi ve bölge halkının suya ihtiyacı bu krizin sebebi olarak tespit edildi. İngiltere’nin ikinci kez 1905 yılında McMahon başkanlığında oluşturduğu heyetin çözüm önerisi ise, tarafların zorunlu olarak kabul ettikleri bir durum olarak çalışmada vurgulandı.
Keywords : Afganistan, İran, Hilmend Nehri, Sistan, Goldsmid

ORIGINAL ARTICLE URL