Ülkelerin Bağımsızlık Mücadeleleri ve Haber Ajansları İlişkisi – Anadolu Ajansı Örneği

Authors : Süleyman Hilmi BENGİ
Pages : 449-478
Doi:10.33419/aamd.639889
View : 50 | Download : 10
Publication Date : 2011-11-01
Article Type : Research Paper
Abstract :Fransız Devrimi’nin etkisiyle özellikle XIX. yüzyılın sonları ve  20. yüzyılın başlarında hızlanan milliyetçilik rüzgârı ile yeni bağım sız devletler dünya sahnesinde rol alırken, bu devletler, haklılıklarını  ve varlık sebeplerini iç ve dış kamuoyuna anlatabilmek, tanıtı ya da  propagandalarını yapabilmek için o günün kitle iletişim araçlarından  büyük ölçüde yararlanmışlardır. Bu iletişim araçlarından biri de haber  ajanslarıdır. Haber ajansı kavramı XIX. yüzyılda iletişim literatürüne girmiştir. Fransız gazetesi La Gazette de France’ın eski ortaklarından Charles Louis Havas, devraldığı tercüme bürosunu 1835 yılında Avrupa gazetelerinden derlenen haber özetlerini Fransız basınına aktaran L’Agence de Feuilles Politiques Correspondence Générale adında haber ajansına dönüştürmüştür. Ajans daha çok kurucusunun adı ile Havas olarak tanınacaktır. Benzer şekilde faaliyet göstermek üzere 1849’da Berlin’de National Zeitung gazetesinin sahibi Bernard Wolff tarafından Wolff, 1851’de Londra’da Paul Jolius Reuter tarafından Reuter, 1860’ta Viyana’da Avusturya Macaristan devlet ajansı olarak Telegraphen Korrespondenz Bureau (Korrbureau) ajansları kurulmuştur. Bu ajansların kendi ülke çıkarları doğrultusunda bir yayın politikaları izlemeleri ve özellikle Korrbureau’nun bir devlet ajansı olarak kurulması, diğer ülkelerde de benzer haber ajansları için ilham kaynağı olmuştur. Bağımsızlık mücadelesi veren devletlerin çoğu gibi Osmanlı Devleti’nden ayrılıp bağımsızlığını ilan eden devletlerin de tanıtım ve/veya propaganda amacıyla yaptıkları ilk işlerden biri kendi haber ajanslarını kurmak olmuştur. Örneğin Bulgaristan tam bağımsızlığını elde etmeden önce 1898’de Bulgaristan Telgraf Ajansı BTA’yı kurmuştur. Yunanistan, 1895’te kurulan özel Stefanopoli Telgraf Ajansı’nı 1905’te devletleştirmiş ve bugünkü Atina Haber Ajansı oluşmuştur. 1877’de  bağımsızlığını ilan eden Romanya’da 1899’da Romanya Telgraf Ajansı  kurulmuş, Arnavutluk’un da bağımsızlığını kazanır kazanmaz 1912 yılında  faaliyete geçirdiği ilk kurumlardan biri Arnavutluk Telgraf Ajansı  ATA olmuştur. Bu örneklerde olduğu gibi Türkiye’de de İstiklal Harbi ile verilen  bağımsızlık mücadelesi sırasında kurulan ilk kurumlardan biri Anadolu  Ajansı’dır. Gazi Mustafa Kemal (Atatürk), ajansın kuruluş amacını, 6  Nisan 1920’de yayımladığı genelgede “kamuoyunun iç ve dış en doğru  haber ile aydınlatılması” olarak belirtir. Ajans, Millî Mücadele sırasında  cephelerde elde edilen başarıları aktarırken, Türkiye Büyük Millet  Meclisi’nin kuruluşunu duyurmuş ve bundan sonra devletin sesi haline  gelmiştir. Bu makalede ülkelerin ulusal ajansları ve bağımsızlık mücadeleleri  arasındaki ilişkilere değinilirken bu durum Osmanlı bakiyesi ülkelerde  ve özellikle yeni Türk Devleti’nin ilk kurumu olan Anadolu Ajansı  özelinde incelenmektedir. Makalenin hazırlanmasında arşiv belgeleri,  konu ile ilgili olarak daha önce yayımlanmış kitap ve makalelerden yararlanılmıştır.
Keywords : Anadolu Ajansı, Millî Haber Ajansları, Devlet ve Haber Ajansları, Millî Bağımsızlık ve İletişim, Millî Bağımsızlık ve Haber Ajansları

ORIGINAL ARTICLE URL