Türkiye’de Köy Salmaları, İmece ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin İlkokul Hamlesi (1944-1950)

Authors : Rıza Özbölük
Pages : 155-173
Doi:10.38000/juhis.1534423
View : 161 | Download : 100
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Türkiye’de ilköğretim sorununu tamamen çözmek maksadıyla İsmet İnönü ve Hasan Âli Yücel büyük bir program başlatmışlardır. 1944 yılında başlayan program kapsamında köylerde çok sayıda ilkokul inşa edilmesi hedeflenmiştir. Sürecin karşısında duran en önemli sorun okul binası yapmanın getireceği malî yük olmuştur. Zira bu iş için ayrılan bütçe, inşa edilmesi planlanan okul sayısı göz önüne alındığında son derece yetersizdir. Bu yüzden hükümet, inşaatlar için gerekli olan masraf ve bedenî hizmet ihtiyacının salma ve imece yoluyla köy halkı tarafından karşılanmasına karar vermiştir. Başlangıçta ortaya çıkan iyimser hava kısa süre sonra ortadan kalkmıştır. Zira iyi bir planlama yapılmadan faaliyete başlanması sonucunda köylüler, üzerlerine düşen salma ve imece yükümlülüğünü karşılayamaz duruma gelmişlerdir. Köylülerin şikayetleri uzun bir süre önemsenmemiştir. CHP’nin ilköğretim programı, örgütlü muhalefetin ortaya çıkışı yani Demokrat Parti’nin kuruluşu ve Meclise girişinden sonra da şiddetli şekilde eleştirilmiştir. Demokrat Partililer sürecin olumsuz tarafına yani köylüler üzerine düşen vergi ve imece yükümlülüğüne odaklanırken, Cumhuriyet Halk Partililer inşa edilebilen okullardan hareketle programın olumlu tarafına odaklanmışlardır. Şikayetlerin gün geçtikçe yoğunlaşması üzerine 1948 yılında yeni bir yapılanmaya gidilerek ilköğretim programının finansmanının devlet bütçesinden karşılanmasına karar verilmiştir. Bu noktadan sonra her ne kadar iktidar-muhalefet ilişkileri bu konu bağlamında yumuşama eğilimine girmiş olsa da programın başarılı olup olmadığına yönelik tartışmalar uzun süre devam etmiştir. Aslında azımsanmayacak sayıda okul binası inşa edilmiştir ancak başlangıçta yapılan planlamalar göz önüne alındığında umulan hedefin çok gerisinde kalınmıştır.
Keywords : Salma, İmece, Köy, İlkokul

ORIGINAL ARTICLE URL