Avrasya İmparatorluk Sisteminde Kansu (Hexi) Bölgesi Örneğinde Merkez-Çevre Diplomasisi (IX- X. Yüzyıl )

Authors : Başak Kuzakçı

Pages : 191-225

Doi:10.38000/juhis.1626560

View : 300 | Download : 674

Publication Date : 2025-12-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Avrasya coğrafyasında, antik dönemlerden beri yerleşik tarım imparatorluğundan, hareketli ve cihanşümul bozkır konar-göçer imparatorluklarına uzanan çeşitlilikte devlet konseptleri ve yapıları yerleşik hale gelmiştir. Türk Kağanlıkları ve Çin Hanedanlıkları gibi çekim merkezi yaratan büyük imparatorluklar yanı sıra bölgesel kabileler, şehir devletleri, merkezden uzaklığı nedeniyle özerklik derecesi yüksek eyalet yönetimleri diğer idare unsurlarıdır. Avrasya coğrafyasındaki büyük yahut küçük bütün siyasi yapıları birleştiren ve birbirleriyle etkileşime girmeye mecbur bırakan temel motivasyonlardan ve önemli etmenlerden biri ise İpek Yolu’dur. M.Ö. II. yüzyılda İç Asya’da Hun, Çin’de ise Han Hanedanı’nın politikalarıyla belirginleşen iki kutuplu İpek Yolu İmparatorluk sistemi ortaya çıkmıştır. Bu dönemden M.S. X-XI. yüzyıla kadar geçerliliğini sürdüren imparatorluk sistemi, İpek Yolu boyunca barışın, savaşın, antlaşmaların siyasi münasebetlerin icra şekillerini, terminolojisini belirlemiş, diplomatik usuller ve kurumlar yoluyla bu sistem varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmada, IX-X. yüzyılda Hexi/Gansu bölgesi örneğinde İpek Yolu diplomasisinin usulleri, icra sureti ve diplomasi tipleri Dunhuang elyazmaları üzerinden irdelenecektir. Cesametli imparatorluklar yerine Hexi (河西) bölgesindeki yerel güçlerin hem kendi aralarında hem de büyük siyasi güçlerle münasebetinde diplomasinin işletilme ve uygulama biçimlerine odaklanılarak İpek Yolu literatüründe varlığı soluk olan ancak İpek Yolu ticaretinin ana yüklenicisi grupların belirginleştirilmesi amaçlanmıştır.
Keywords : Hexi, Dunhuang, Shazhou, Uygur, Gansu.

ORIGINAL ARTICLE URL