19. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı İmparatorluğu’nda Su Tulumbasının İcadı ve İthalatına Yönelik Girişimler

Authors : Fatma Akın

Pages : 293-313

Doi:10.38000/juhis.1734786

View : 237 | Download : 349

Publication Date : 2025-12-27

Article Type : Research Paper

Abstract :19. yüzyıla gelindiğinde dünyada zirai alanın endüstrileşmesi Osmanlı tarımını da etkilemiştir. Osmanlı İmparatorluğu 19. yüzyılda zirai sahada tarımsal ürün çeşitliliğinin artırılması, ticarete yönelik ürünlerin yetiştirilmesi ve ticaretin dengelenmesi politikaları geliştirmiştir. Tanzimat Fermanından sonra da bu bağlamda somut adımlar atmıştır. En yüksek verimin alınabilmesi amacıyla tarımsal makinelerin modernleştirilmesi merkezi idarenin politikalarından birisidir. Bu anlamda zirai sahada suyun kullanımının artırılarak daha fazla ürün elde edilmesi, kullanılmayan arazilerin ziraata açılması için su tulumbası önemli bir makine olarak görülmüştür. Bu çalışmada, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren su tulumbasının Osmanlı ülkesinde yaygınlaştırılmasına yönelik girişimler ele alınmıştır. Ülkede su tulumbasının yaygınlaştırılması için en sık görülen girişim, yerli ve yabancı mucitlerin imtiyaz talepleridir. Mucitler, icat ettikleri tulumbaları belirli sürelerle Osmanlı ülkesinde satmak istemişlerdir. Bunun için merkezi hükümet ile antlaşmalar yapmışlardır. Su tulumbalarının yurtdışından ithal edilmesi şeklinde de girişimler olmuştur. Özellikle merkezden uzak ve kurak bölgelerdeki/yerlerdeki yerel idareciler, Avrupa veya Amerika’dan su tulumbası ithal etmek istemişlerdir. Ancak ithal konusunun maliyetli bir iş olması problemi, yerel idarecilerin merkezle sık sık yazışmalarına yol açmıştır. İncelenen belgelerde yer alan verilere göre Osmanlı Devleti’nin politika ve yaklaşımları, ister ithal etme konusunda olsun isterse yerli ve yabancı mucitlere imtiyazlar verme konusunda olsun, su tulumbalarının yaygınlaştırılması girişimlerini destekler niteliktedir. Çoğunlukla birincil kaynaklara dayanılarak hazırlanan bu makalede daha önce ele alınmamış olan su tulumbası bahsedilen çerçevede anlatılmıştır.
Keywords : Osmanlı, Su Tulumbası, İcat, İmtiyaz, Tarım

ORIGINAL ARTICLE URL